JOHANNES KAMATEROS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ Compendium of Astrology

JOHANNES KAMATEROS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ

EIN KOMPENDIUM GRIECHISCHER ASTROMONIE UND ASTROLOGIE METEOROLOGIE UND ENTNOGRAPHIE IN POLITISCEN
VERSEN BEATBEITET VON L.WEIGL
VERLAG VON B.G.TEUBNER IN LEIPZIG UND BERLIN 1908
https://drive.google.com/file/d/0B8oB6gW6y3GIcWNzRUhUV0tFcEE/view?usp=sharing

JOHANNES KAMATEROS WAS ARCBISHOP OF BULGARIA ca 1183 AND THIS BOOK DEDICATED TO EMPEROR MANUEL KOMNENOS (1143-1180)

TO ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΙΝΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ

Αυτή την περιοδο ερευνω την αγνωστη Αστρολογια στο Βυζαντιο. Μεσα από την ερευνα βρηκα κατι ενδιαφερον, προσωπικα το αγνοουσα, για την αλλαγη του Ημερολογιου στο Βυζαντιο. Αυτος που προτεινε την αλλαγη ηταν ο Νικηφορος Γρηγορας. Θα προσπαθησω να δωσω μερικα στοιχεια από την ζωη του, όπως τα βρηκα μεσα από πρωταρχικες πηγες. Μερικα αποσπασματα είναι στην λογια γλωσσα της εποχης. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΑΣ, 1295- 1359. Απο τις μεγαλυτερες μορφες της εποχης των Παλαιολογων. που συμφωνα με τον Krumbacher, συγγραφεας του κλασσικου εργου Η ιστορια της Βυζαντινης Λογοτεχνιας, είναι ο Βακων του Βυζαντιου. Εκτος από λογοτεχνης, ιστορικος ηταν και σπουδαιος αστρονομος. Παραθετω ένα μικρο καταλογο από τα αστρονομικα του εργα : - Πώς δει κατασκευαζειν αστρολαβον - Πως δει κατασκευαζειν την εν του αστρολαβου αραχνην - Περι την εν επιπεδου καταγραφης αστρολαβου - Παρακλητικα περι αστρονομιας Προς τινα φιλον περι των υβριζοντων την αστρονομια. Εκθεσις των υπολογισμων των εκλειψεων του Ηλιου κατά τον Πτολεμαιον. Περι του συμπαντος. Υπομνημα και συμπληρωσις των αρμονικων του Πτολεμαιου. Ηταν δασκαλος Αστρονομιας με πληθος μαθητων, στην μονη της Χαρας. Κατηγορηθηκε από τους αντιπαλους του γιατι χρησιμοποιουσε πειραματικα και εποπτικα μεσα, πολλα ηταν δικης του επινοησης. Ο αστρολοβος που εφτιαξε επετυχε την κατασκευη ενός ειδους επιπεδοσφαιρου στηριζομενο επι της στερεογραφικης προβολης. Επι αυτου χαρασσοντο, για δεδομενο πλατος, κυκλοι, παραλληλοι, κατακορυφοι κλπ και απεικονιζονταν πολλοι λαμπροι αστερες και ο ζωδιακος κυκλος. Με το οργανο αυτό μπορουσε ο αστρονομος να βρισκει τις θεσεις των αστερων με κάθε δυνατη ακριβεια και να λυνει αστρονομικα προβληματα. Με την μεθοδο αυτή βρηκε ολες τις εκλειψεις από την εκλειψη του 448 επι Θεοδοσιου του Β'. Μια επιπονη δουλεια, όλα με το χερι διχως υπολογιστη. Το προβλημα της διορθωσης της εορτης του Πασχα ηταν από τις κυριωτερες αποσχολησεις του. Διαπιστωσε το σφαλαμ του Ιουλιανου Ημερολογιου στο οποιο η διαρκεια του τροπικου ετους υπολογιζονταν ιση προς 365 ημερες και 6 ωρες αντι της αληθινης των 365 ημερων 5 ωρων 48 λεπτων και 46 δευτερολεπτων. Εμελετησε για χρονια το προβλημα αυτό και ετοιμασε σχεδιο διορθωσεως. Ας δουμε τι αναφερει ο ιδιος στο εργο του Βυζαντινη ιστορια εκδοση Βοννης τομος 1 κεφαλαιο 13 : <<Ουκ ευκαιρον δε μοι δοκει, σιωπη παρελθειν και οσα κατά τουτον τον χρονον περι του Πασχα λαληθηναι ξυνεβη. Κια δη δεον είναι πρωτον ρφαμεν την εαρινην ισημερια ες το ακριβες ερευνησαι. Τουτο γαρ αιτιον της απασης της εξης υποθεσεως, ως προιον ερουμεν, ειτα την εφεξης μετ ισημεριας πανσεληνον, πανσεληνον δε φαμεν οποτε πλησιφαες ειη το προς ημας ημισφαιριον της σεληνης. Τουτο δε γιγνοιτο αν, αποτε βραχυ τι πλεον η τεσσαρεσκαιδεκαετια η σεληνη την ημεραν αγοι, εξοτου περι την αυτην εν ταυτω συνελθοι τω ηλιω μοιραν της των ζωδιων σφαιρας, μιας αψαμενης ανφοτερων καθετου. Επει ουν τω νομικω μεν επειται το ημετερον Πασχα, εκεινο σε τη μετ ισημεριαν πανσεληνω δεον εκεινον διερευνησαι πριν. Το πολλοστημοριον της ημερας εν μεν τοσουτοις ετεσι και μαλα επιδηλον ηδη καθισταται. Νυν οφειλοντες οι της καθ ημας εκκλησιας ανθρωποι την αρχην της του Πασχα παρατηρησεως προς της του Μαρτιου εγγιστα ποιεισθαι εικοστης, οι δε εκ της αυτου δευτερας και εικοστης ποιουνται, ουκ ορθως ποιουντες τουτι ευδηλον αρα, ως της ισημεριας, μεταπεσουσης μετεπεσε και τα της πανσεληνου.>> Το σχεδιο αυτό το ανακοινωσε σε μια λογικη πανηγυριν, όπως λεγανε τοτε τις συγκεντρωσεις των σοφων που συζητουσαν διαφορα επιστημονικα θεματα. Παρουσιασε την λυσιν για το προβλημα του Πασχαλιου στον αυτοκρατορα Ανδρονικο Β', το 1324 και ανεπτυξε με πειθω τα επιχειρηματα του. Σημειωνει στην ιστορια του <<Τουτων ουτω λεχθεντων και ουτω διατρανωθεντων προσηκατο μεν και ησθη τη αποδειξει ο βασειλευς ταχα αν και εμελλησε την διορθψσιν αυτικα επενεγκειν αλλα ινα μη τουτου συγχυσις μαλλον τοις αμαθεσι φανη και μερισμον επαγαγη τη εκκλησια σεσιγημενον αφηκε το πραγμα και ολως ενεπιχειρητον.>> Ο αυτοκρατορας ινα μη τουτο συγχυσις μαλλον τοις αμαθεσι φανη και μερισμον επαγαγη τη εκκλησια, εδιστασε να το εφαρμοσει, επι τω λογω ότι ητο λιαν δυσχερες να πειση τους ξενους λαους εις παραδοχην της μεταρρυθμισεως. Η αλλαγη του ημερολογιου εγινε από τον παπα Γρηγοριο ΙΓ', το 1578. Η εκκλησια της Ελλαδος εκανε δεκτο το νέο ημερολογιο το 1923, μια επινοηση καθαρα Βυζαντικη και Ελληνικη.

Αστρονομια και Αστρολογια στο Βυζαντιο

Η Παλαιολόγια Αναγέννηση είναι συνυφασμένη με τη ρήξη μεταξύ α-στρονομίας και αστρολογίας. Οι Βυζαντινοί, πολύ πριν το δυτικό κόσμο, θα επιχειρήσουν και θα πετύχουν κατά την περίοδο της Παλαιολόγιας Αναγέν-νησης, έναν σαφή διαχωρισμό μεταξύ των δύο κλάδων των οποίων τα όρια ήταν συγκεχυμένα από την αρχαιότητα.
Ο Πτολεμαίος έγραψε στην αστρονομική του Τετράβιβλο για τη πρό-βλεψη του μέλλοντος, τη στηριζομένη στη παρατήρηση των αστέρων (το δι’ Αστρονομίας Προγνωστικόν). Την παράδοση αυτή συνέχισαν κατά τους πρώιμους Βυζαντινούς χρόνους ο Πορφύριος, ο Ιάμβλιχος και ο Πρόκλος. Η δυναστεία των Σεβήρων υποστήριξε αυτήν την εξέλιξη με αποτέλεσμα η επιρροή των αστρολόγων να γίνεται όλο και πιο έντονη. Οι αντιδράσεις της κρατικής εξουσίας και της εκκλησίας, όπως τα διατάγματα των αυτοκρατό-ρων Διοκλητιανού (294) και Κωνσταντίνου (357) καθώς και οι διωγμοί επί Ιουστινιανού δεν έφεραν κανένα μόνιμο αποτέλεσμα. Εντυπωσιακό είναι δε το γεγονός ότι ακόμα και ο Λέων ο μαθηματικός (790-869), μια από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες του Βυζαντίου, ο οποίος διετέλεσε και Μητρο-πολίτης Θεσσαλονίκης από το 840 ως το 843, ασχολήθηκε με την αστρολο-γία. Πιο συγκεκριμένα ο Λέων συνέγραψε ένα έργο στο οποίο περιέγραφε μια μέθοδο προβλέψεως της τύχης κάθε αυτοκράτορα με βάση τις εκλείψεις και έφερε τον τίτλο «Περί ηλιακής εκλείψεως εν τω βασιλικώ τριγώνω» (το βασιλικό τρίγωνο ήταν ένα ζωδιακό σχήμα που περιελάμβανε τον Κριό, τον Λέοντα και τον Τοξότη) και διόρθωσε τον Πορφύριο σε ότι αφορά τη σύ-νταξη των ωροσκοπίων.
Αξίζει στο σημείο αυτό να αναφέρουμε ότι σε αντίθεση με την αρνητι-κή στάση της εκκλησίας καθώς και με τους διωγμούς της κρατικής εξουσί-ας κατά τους πρώιμους Βυζαντινούς χρόνους έρχονται οι μαρτυρίες που αποδεικνύουν ότι οι αστρολόγοι ήταν καλοδεχούμενοι σε όλες τις Βυζαντι-νές αυλές προκειμένου να βοηθήσουν στη λήψη αποφάσεων. Η Άννα Κο-μνηνή αναφέρει για παράδειγμα ότι στην αυλή του πατέρα της Αλεξίου Α’ (1081-1118) υπήρχαν τέσσερις αστρολόγοι, δύο Αιγύπτιοι, ένας Αθηναίος και ο πολυμαθής Συμεών Σηθ. Παρόλα αυτά ούτε δυο αιώνες μετά ο Χιο-νιάδης αναγκάζεται να συντάξει μια ομολογία πίστης λόγω του ενδιαφέρο-ντος του για την αστρολογία.
Πάνω στο ζήτημα του διαχωρισμού της αστρονομίας από την αστρολο-γία πήραν θέση μερικές από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του Βυζα-ντίου. Οι περισσότερες μαρτυρίες που σώζονται, όπως αυτές του Βλεμμύδη και του Μελιτηνιώτη, προέρχονται από τους ύστερους βυζαντινούς χρό-νους, γεγονός που στηρίζει τον αρχικό μας ισχυρισμό ότι κατά την περίοδο αυτή η αστρολογία είχε σαφώς διαχωριστεί από την αστρονομία. Για το Βλεμμύδη η αστρολογία είναι απορριπτέα («χαμαί ριπτούμενη»), αστρονο-μία αντιθέτως «υψιβάμων». Σε μια εποχή όπου το Πατριαρχείο διεξάγει πείσμονα αγώνα ενάντια σε κάθε μορφής μαγγανεία ο Μελιτηνιώτης (1310-1388) διατυπώνει στην εισαγωγή της περίφημης «Τριβίβλου» μια από τις πιο αυστηρές ετυμηγορίες απέναντι στην αστρολογία. Η αστρολογία γράφει οδηγεί στην απώλεια και όποιος καταγίνεται μαζί της είναι από τους ε-χθρούς του θεού (θεομαχούντας)

Βιβλογραφια για Βυζαντινη Αστρολογια

BEZZA (G.), « Il trattato sulle natività di Eleuterio Zebeleno di Elis », in MHNH, 2, 2002, pp. 257-300

BÖRTZLER (F.), « Zum Texte des Johannes Lydus De mensibus », in Philologus, 77, 1921, pp. 364-379

CUMONT (F.), « Astrologues romains et byzantins. Balbillus, Antiochus et Rhetorius », in Mélanges d’Archéologie et d’Histoire de l ‘Ecole Française de Rome, 37, 1917-18, pp. 33-54

DAGRON (G.), « Le saint, le savant et l’astrologue. Etude de thèmes hagiographiques à travers quelques recueils de ‘questions et réponses’ des V^e-VII^e siècles », in Hagiographie, Cultures et Sociétés (IVe-XIIe siècles). Actes du colloque organisé à Paris-Nanterre (2-5 mai 1979), Paris, 1981, pp. 143-156

DAGRON (G.), « Les diseurs d’événements : réflexions sur un ‘thème astrologique’ byzantin », in Mélanges offerts à Georges Duby, Aix-en-Provence, 1992, pp. 57-65

DELATTE (A.), STROOBANT (P.), « L’horoscope de Pamprépios, professeur et homme politique de Byzance », in Bulletin de l’Académie Royale de Belgique (Classe des Lettres et des Sciences Morales et Politiques), 9, 1923, pp. 58-76

DELATTE (A.), « Le traité des plantes planétaires d’un manuscrit de Léningrad », in Annuaire de l’Institut de Philologie et d’Histoire Orientales de l’Université Libre de Bruxelles, 9, 1949, pp. 145-177

DELATTE (A.), « Notes sur les manuscrits astrologiques du Mont Athos », in Annuaire de l’Institut de Philologie et d’Histoire Orientales de l’Université Libre de Bruxelles, 11, 1951, pp. 107-112

DELATTE (A.), « Un nouveau témoin de la littérature solomonique, le Codex Gennadianus 45 d’Athènes », in Bulletin de l’Académie Royale de Belgique (Classe des Lettres et des Sciences Morales et Politiques), 45, 1959, pp. 280-321

DEMETRA (G.), « Manuel I Kommenos and Michael Glykas : A Twelfth-Century Defence and Refutation of Astrology », in Culture and Cosmos, 5.1, 2001, pp. 3-48 ; 5.2, 2001, pp. 23-51; 6.1, 2002, pp. 23-44

DUJCEV (I.), « Die Polemik gegen die Astrologie bei Johannes Exarch », in Anzeiges für Slavische Philologie, 9, 1977, pp. 49-77

HÜBNER (W.), « Ergängzung eines Astrologentextes », in Byzantion, 46, 1976, pp. 368-374

JEFFREYS (M.), « The Astrological Prologue of ‘Digenis Akritas’ », in Byzantion, 46, 1976, pp. 375-397

JURSS (E.), « Johannes Katrarios und der Dialog Hermippos oder über die Astrologie », in Byzantinische Zeitschrift, 59, 1966, pp. 275-284

KHALIL (S.), « La réfutation de l’astrologie par Elie de Nisibe », in Orientalia Christiana Periodica, 43, 1977, pp. 408-441

KUNITZSCH (P.), « Die ‘Unwettersterne’ und die ‘Geomancie’ des Zanati », in Byzantinische Zeitschrift, 60, 1967, pp. 309-317 (réimpr. in id., The Arabs and the Stars. Texts and Traditions on the Fixed Stars and Their Influence in Medieval Europe, Northampton, 1989, XV)

McMINN (B.), « A Hellenistic Legacy. The Foundation for an ‘Unorthodox’ World View within Byzantine Tradition. I. », in Kernos, 1, 1988, pp. 63-77

MERCIER (R.), An Almanac for Trebizond for the Year 1336, Louvain-la-Neuve, 1994, 196 pp.

NEUGEBAUER (O.), « Variants to the Greek Translation of Abu Ma‘shar’s Version of the Paratellonta of Vaharamihira and Teukros », in Bulletin de l’Académie Royale de Belgique (Classe des Lettres et des Sciences Morales et Politiques), 43, 1957, pp. 133-140

NEUGEBAUER (O.), SALIBA (G.), « On Greek Numerology », in Centaurus, 31, 1988, pp. 189-206

NICOLAU (M.), « A propos d’un texte parallèle de Macrobe et Lydus : la doctrine astrologique de la ‘collaboration des astres’ », in Revue des Etudes Latines, 11, 1933, pp. 318-321

PAPATHANASSIOU (M.), « Iatromathematica (Medical Astrology) in Late Antiquity and the Byzantine Period », in Medicina nei Secoli : Arte e Scienza, N.S. 11, 1999, pp. 357-376

PINGREE (D.), « Gregory Choniades and Palaeologan Astronomy », in Dumbarton Oaks Papers, 18, 1964, pp. 135-160

PINGREE (D.), Abu Ma‘shar : De revolutionibus nativitatum, Leipzig, 1968 (texte grec)

PINGREE (D.), « The Astrological School of John Abramius », in Dumbarton Oaks Papers, 25, 1971, pp. 189-215

PINGREE (D.), « The Horoscope of Constantine VII Porphyrogenitus », in Dumbarton Oaks Papers, 27, 1973, pp. 219-231

PINGREE (D.), « The Byzantine Tradition of Vettius Valens’ Anthologies », in Harvard Ukrainian Studies, 7, 1983, pp. 532-541

PINGREE (D.), KAZHDAN (A.), « Astrology », in The Oxford Dictionary of Byzantium, I, New York-Oxford, 1991, pp. 214-216

PINGREE (D.), « The Sayings of Abu  Ma‘shar in Arabic, Greek and Latin », in Ratio et superstitio. Essays in Honor of Graziella Federici Vescovini, éd. G. Marchetti, O. Rignani, V. Sorge, Louvain-la-Neuve, 2003, pp. 41-57.

TAKACS (S.A.), « Oracles and Science : Anna Commena’s Comments on Astrology », in Byzantinische Forschungen, 23, 1996, pp. 35-44

WEIGL (L.), Studien zu dem unedierten astrologischen Lehrgedicht des Johannes Kamateros, Würzburg, 1902, 58 pp.

WEIGL (L.), Johannes Kamateros : [Eisagogè astronomias]. Ein Kompendium griechischer Astrologie, Leipzig-Berlin, 1908, 142 pp.

WESTERINK (L.G.), « Ein astrologisches Kolleg aus dem Jahre 564 », in Byzantinische Zeitschrift, 64, 1971, pp. 6-21