ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Πάνω από 1500 χρόνια τελούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια, από τη μυκηναϊκή εποχή ως το 392 μ.Χ. Ήταν αφιερωμένα στη θεά Δήμητρα και στην Περσεφόνη (Κόρη). Όμως, παρά τη μακραίωνη επιβίωσή τους και το μέγα πλήθος των μυημένων σ’ αυτά, ποτέ δεν μαθεύτηκε παραέξω, τι περιλάμβανε η μυστική ιεροτελεστία τους. Ο «ομηρικός ύμνος» αναφέρει ότι «τα μυστήρια που έδειξε η Δήμητρα ούτε να παραμελούνται πρέπει ούτε να ερευνώνται ούτε να κοινολογούνται». Ποινή θανάτου είχε θεσπιστεί για όποιον μαρτυρούσε, τι γινόταν εκεί. Ακόμα και ο Αισχύλος κινδύνευσε, καθώς θεωρήθηκε ότι κάποιοι στίχοι του μπορούσαν να γίνουν αιτία να αποκαλυφθούν τα μυστικά. Γλίτωσε, επειδή ο αρχιερέας διαβεβαίωσε ότι τραγικός ποιητής δεν είχε μυηθεί, οπότε ήταν αδύνατο να γνωρίζει τα εκεί τεκταινόμενα. Κατά τον Κικέρωνα, χάρη σ’ αυτά, «οι άνθρωποι απέβαλαν τον βάρβαρο και άγριο τρόπο ζωής, μορφώθηκαν και εκπολιτίστηκαν». Κι ακόμα, «έμαθαν τις απαρχές της ζωής και απέκτησαν τη δύναμη, όχι μόνο να ζουν ευτυχισμένοι αλλά και να πεθαίνουν με μια καλύτερη ελπίδα».
Η ανάδειξη της Δήμητρας ως θεάς χάνεται στα βάθη των σκοτεινών αιώνων, από τους οποίους ελάχιστες ειδήσεις έχουμε. Πολλοί την ταυτίζουν με την Ίσιδα της Αιγύπτου, από όπου θεωρούν ότι απλώθηκε η λατρεία της. Στοιχεία της, όμως, μπορούν να αναγνωριστούν και στη βαβυλωνιακή μυθολογία. Το όνομά της (Δημήτηρ) σημαίνει Γη Μητέρα και τα σιτηρά ονομάστηκαν δημητριακά, επειδή τους παρείχε την προστασία της. Ήταν η προσωποποίηση της γης και των παραγωγικών δυνάμεων της φύσης και οι δοξασίες γι’ αυτήν συμβόλιζαν το αιώνιο παιχνίδι της ζωής και του θανάτου. Σύμβολά της ήταν τα λευκά τρυγόνια και οι γερανοί από τα πουλιά, όλα τα καρποφόρα δέντρα, τα στάχια, ο κρόκος, ο νάρκισσος, η μυρτιά, ο ασφόδελος και, από τα ψάρια, το μπαρμπούνι. Στην εποχή της σποράς, το φθινόπωρο, σε ολόκληρη τη χώρα γιόρταζαν προς τιμή της και προς τιμή της κόρης της, Περσεφόνης, τα Θεσμοφόρια. Οι γιορτές κρατούσαν τρεις ημέρες με συμμετοχή μόνο παντρεμένων γυναικών που έκαναν μαγικά για να έχει γονιμότητα η γη. Την πρώτη μέρα γινόταν η πομπή, τη δεύτερη ακολουθούσε νηστεία, ενώ η τρίτη κατέληγε σε οργιαστικό γλέντι.
Στην ελληνική μυθολογία, η Δήμητρα ήταν κι αυτή κόρη του Κρόνου, που την κατάπιε, όπως έκανε και με τα άλλα της αδέρφια. Ξανάδε το φως του κόσμου, όταν επικράτησε ο Δίας που ήταν και ο πρώτος της άνδρας. Ο θεός μεταμορφώθηκε σε ταύρο για να την πλησιάσει. Από την ένωσή τους γεννήθηκε η Περσεφόνη. Κατά τους Ορφικούς, ο Δίας έσμιξε και με την Περσεφόνη κι απέκτησε γιο τον Διόνυσο. Δίας και Διόνυσος, ως γιος της Περσεφόνης, είχαν την ονομασία «Ζαγρεύς»: Μεγάλος Κυνηγός. Έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην ορφική διδασκαλία.

Σύμφωνα με τον ομηρικό ύμνο στην Δήμητρα, η Περσεφόνη ή Κόρη βρισκόταν μια μέρα στους αγρούς και μάζευε λουλούδια μαζί με τις Ωκεανίδες φίλες της. Ο  Άδης την ερωτεύτηκε αλλά δεν μπορούσε να παραβλέψει πως η νεαρή ήταν κόρη του αδερφού του. Πήγε, λοιπόν, και ζήτησε την άδεια από τον Δία να την παντρευτεί. Ο αρχηγός των θεών συγκατένευσε και η Γη βοήθησε, ώστε να γεννηθεί ένας βλαστός με εκατό πανέμορφα λουλούδια: ο νάρκισσος. Η Περσεφόνη μαγεύτηκε και πλησίασε να χαρεί τα άνθη από κοντά. Όμως, ο βλαστός άνοιξε κι από μέσα ξεπετάχτηκε ο Άδης με τ’ άλογά του, την άρπαξε στο χρυσό του άρμα και την οδήγησε στο παλάτι του. Μάταια φώναζε η Περσεφόνη, μάταια φώναζαν και οι Ωκεανίδες. Κανένας δεν ερχόταν να βοηθήσει. Όμως, την ώρα που ο θεός του Κάτω Κόσμου ορμούσε από τη γη στο υποχθόνιο βασίλειό του, η Περσεφόνη πρόλαβε κι έβγαλε μια μεγάλη κραυγή, που η Δήμητρα άκουσε κι έσπευσε να την αναζητήσει. Δεν τη βρήκε πουθενά. Άρχισε να την ψάχνει παντού αλλά μάταια. Και σα να μην έφταναν όλα αυτά, είχε και τον άλλο της αδερφό, τον Ποσειδώνα, να την κυνηγά. Απελπισμένη, μεταμορφώθηκε σε φοράδα και χώθηκε σ’ ένα κοπάδι για να τον αποφύγει. Ο θεός της θάλασσας μεταμορφώθηκε σε άλογο και την πρόλαβε. Γεννήθηκαν, έτσι, ένα κορίτσι που κανένας δεν επιτρεπόταν να προφέρει το όνομά του κι ένα άλογο με ανθρώπινη λαλιά και λογικό, ο Αρείων.
Εννιά μέρες κι εννιά νύχτες έψαχνε η Δήμητρα την κόρη της. Μέσα στην αγωνία της, ούτε να φάει ούτε να πλυθεί ούτε να χτενιστεί είχε όρεξη, ούτε καν να σταματήσει κάπου να ξαποστάσει. Απελπισμένη, απευθύνθηκε στην Εκάτη, μήπως αυτή ήξερε κάτι. Ναι, κάτι είχε ακούσει αλλά δεν είχε δει. Μήπως, ο Ήλιος; Πήγαν μαζί και τον βρήκαν. Κάτω από την πίεση των δυο γυναικών, ο Ήλιος τους τα είπε όλα. Ακόμα και το ότι ο Δίας είχε συμφωνήσει μ’ αυτή τη μεθόδευση. Η Δήμητρα χλόμιασε. Έφυγε από τα θεϊκά μέρη και μεταμφιεσμένη σε γριά πήρε τους δρόμους.
Βρέθηκε στην Αττική. Ξεθεωμένη, κάθισε κάπου να ξαποστάσει. Μια γυναίκα, η Μίσμη, της έδωσε να πιει νερό ανακατεμένο με αλεύρι από δημητριακά και φύλλα από το τονωτικό βοτάνι που ονομάζουμε φλισκούνι, της έδωσε δηλαδή να πιει αυτό που οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν «κυκεώνα» και που ήταν συνηθισμένο γι’ αυτούς ποτό. Η θεά το ήπιε με τη μία. Ο γιος της Μίσμης, Ασκάλαβος, κορόιδεψε την θεά για την δίψα της. Εκείνη θύμωσε και περιέλουσε τον νεαρό με τα κατακάθια που υπήρχαν ακόμα στην κούπα. Ο Ασκάλαβος μεταμορφώθηκε σε σαύρα.
Τα πόδια της θεάς την έφεραν στα μέρη της Ελευσίνας. Τσακισμένη, στάθηκε σε μια πηγή. Σε λίγο, έφτασαν εκεί οι τέσσερις κόρες του βασιλιά Κελεού να πάρουν νερό. Τα ’χασαν που είδαν την καραβοτσακισμένη γριά μόνη στην ερημιά και τη ρώτησαν, πώς βρέθηκε εκεί. Καμώθηκε πως τη λένε Δωσώ, είναι από την Κρήτη και την έκλεψαν πειρατές αλλά εκείνη τους το έσκασε και δεν ήξερε, πού βρισκόταν. Τη λυπήθηκαν και από αυτές η Καλλιδίκη της πρότεινε να την πάρουν στο παλάτι, να γίνει τροφός του νεογέννητου αδερφού τους, Δημοφώντα. Εκεί, η κόρη του θεού Πάνα από την Ηχώ, Ιάμβη, προσπάθησε να την κάνει να χαμογελάσει με αστεία που της έλεγε, ενώ η βασίλισσα Μετάνειρα της φέρθηκε πολύ καλά. Η θεά Δήμητρα το ανταπόδωσε δίνοντας όλη τη στοργή της στο μωρό. Θέλοντας μάλιστα να το κάνει αθάνατο, το έβαζε κάθε νύχτα στη φωτιά. Όμως, κάποιο βράδυ, η Μετάνειρα την είδε τυχαία να τοποθετεί το μωρό στο τζάκι, τρόμαξε κι έβαλε τις φωνές. Η θεά θύμωσε, αποκαλύφθηκε κι απαίτησε να της φτιάξουν ένα ναό. Ο βασιλιάς Κελεός έκανε αμέσως πράξη την απαίτησή της, κάλεσε και τον λαό να της αποδώσει τιμές. Η Δήμητρα κλείστηκε στον ναό και δεν έλεγε να βγει.
Με όλα αυτά, πάνω στον Όλυμπο έμαθαν, πού κρυβόταν τόσο καιρό η Δήμητρα. Από την ώρα που χάθηκε, τίποτα δεν πήγαινε καλά πάνω στη γη. Όλες οι σπορές είχαν χαθεί, τα δέντρα δεν έδιναν καρπούς, τα χωράφια ξεραίνονταν. Ο Δίας άρχισε να της στέλνει τον ένα θεό πίσω από τον άλλο, να την πείσουν να επιστρέψει. Η Δήμητρα αρνιόταν, αν δεν της υπόσχονταν να ξαναφέρουν πίσω την κόρη της. Είδε κι απόειδε ο αρχηγός των θεών κι έστειλε τον Ερμή στον Άδη να κάνει συμβιβασμό με τον βασιλιά του Κάτω Κόσμου. Ο Άδης υποχρέωσε την γυναίκα του να φάει ένα σπυρί ρόδι. Με αυτό, η Περσεφόνη ήταν αναγκασμένη να ξαναγυρνά για έναν καιρό στον Κάτω Κόσμο. Ο Ασκάλαφος ήταν αυτός που μαρτύρησε στην Δήμητρα την ιστορία με το ρόδι. Ήταν γιος του ποταμού Αχέροντα και της Γοργύρας. Από τον θυμό της, η θεά τον μεταμόρφωσε σε κουκουβάγια ή του πέταξε ένα βράχο που τον καταπλάκωσε, ώσπου τον ελευθέρωσε ο Ηρακλής. Τελικά, δέχτηκε και η Δήμητρα τη μοιρασιά κι από τότε η Περσεφόνη έμενε μισό καιρό στον Άδη, οπότε πάνω στη γη υπήρχε χειμώνας και τίποτα δεν άνθιζε, κι άλλο μισό στον πάνω κόσμο.
Στην Ελευσίνα, που έγινε μάρτυρας σε όλα αυτά, ιδρύθηκαν τα Ελευσίνια Μυστήρια, οι κρυφές τελετές προς τιμή της Δήμητρας και της Κόρης. Κανένας ποτέ, έξω από τους μυημένους που κράτησαν καλά το μυστικό, δεν έμαθε τι ακριβώς γινόταν στις ιερές τελετουργίες.

Κελεός, όμως, είναι το όνομα του δασόβιου πουλιού δρυοκολάπτης. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ήταν βασιλιάς στο δάσος. Με γιο τον Δημοφώντα (τον πολεμιστή που το όνομά του θύμιζε τον φονέα του λαού και, κατά κάποιους, συγγένευε με τον θεό του πολέμου, Άρη). Πριν να φτάσει ως αυτούς, η Δήμητρα πέρασε από το «Ράριον πεδίον», την πεδιάδα ανάμεσα στην Αθήνα και την Ελευσίνα. Εκεί, συνάντησε δυο αυτόχθονες, δυο ανθρώπους που είχαν βγει από την γη, μαζί με τους τρεις γιους τους. Ήταν η Βαυβώ (σημαίνει κοιλιά) και ο Δυσαύλης (σημαίνει ο με σπίτι ακατάλληλο να ζει κάποιος σ’ αυτό) και τα παιδιά τους Τριπτόλεμος, Εύμολπος και Ευβουλέας. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι ο Τριπτόλεμος (ο τριπλός πολεμιστής) έβοσκε βόδια, ο Εύμολπος (ο καλός τραγουδιστής) πρόβατα και ο Ευβουλέας (ο με ορθή βούληση, στον οποίο κάποιοι αναγνωρίζουν τον ίδιο τον θεό Άδη) γουρούνια.
Έχουμε δηλαδή να κάνουμε με λαό του δάσους που ζούσε από την κτηνοτροφία, μη γνωρίζοντας την καλλιέργεια της γης. Δεν είχαν γευτεί ποτέ ψωμί και αγνοούσαν την ύπαρξή του. Όμως, τη μέρα που άνοιξε η γη και κατάπιε την Περσεφόνη, κάπου εκεί κοντά βρισκόταν ο Ευβουλέας με τα γουρούνια του. Μάλιστα, μερικά από τα ζωντανά παρασύρθηκαν στο χάσμα και χάθηκαν. Ο Ευβουλέας ήταν αυτός που πληροφόρησε την θεά για το τι έγινε. Κατά άλλη εκδοχή, πληροφοριοδότης ήταν ο Τριπτόλεμος. Η Δήμητρα, για να τον ανταμείψει, του χάρισε τις γνώσεις της καλλιέργειας της γης. Από άνθρωπος του πολέμου, ο Τριπτόλεμος έγινε άνθρωπος της ειρήνης.
Η Βαυβώ δέχτηκε πρόθυμα να φιλοξενήσει την Δήμητρα. Της πρόσφερε κυκεώνα αλλά η θεά αρνήθηκε. Νήστευε ώσπου να βρει την κόρη της. Καθόταν αμίλητη και λυπημένη σε μια γωνιά με την Βαυβώ να σπάει το κεφάλι της να βρει, τι θα μπορούσε να της αλλάξει την διάθεση. Και κάποια στιγμή, το βρήκε. Κάθισε απέναντι στην Δήμητρα, άνοιξε τα πόδια της, σήκωσε το φόρεμά της και της αποκάλυψε την τεράστια κοιλιά της: Στην άκρη της μήτρας, το μωρό, ο Ίακχος, της γελούσε. Χαμογέλασε και η Δήμητρα και ήπιε από τον κυκεώνα που της πρόσφεραν. Το τι ακριβώς είδε, απαγορευόταν να ειπωθεί. Με το επίθετο Ίακχος πάντως οι αρχαίοι καλούσαν τον θεό Διόνυσο (γιο του Δία και της Περσεφόνης κατά τους Ορφικούς) αλλά και την υποχθόνια θεότητα προς τιμή της οποίας έψαλλαν ύμνο στα Ελευσίνια Μυστήρια.
Ερευνητές πιθανολογούν ότι η περιοχή όπου ζούσαν η Βαυβώ και ο Δυσαύλης θεωρήθηκε πως ήταν ακατάλληλη για να ζήσει κάποιος, επειδή απλά ήταν ο Κάτω Κόσμος. Κατά τους Ορφικούς, η Δήμητρα κατέβηκε στον Κάτω Κόσμο από το ίδιο χάσμα, μέσα στο οποίο χάθηκαν η Περσεφόνη και τα γουρούνια του Ευβουλέα. Η θεά πήρε την κόρη της κι ανέβηκαν στον Όλυμπο με άρμα που οδηγούσαν άσπρα άλογα και με συνοδεία τις τρεις Μοίρες, τις τρεις Ώρες και τις τρεις Χάριτες.

Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς έγινε αλλά η θεά Δήμητρα, που απέκρουσε τον έρωτα του Δία και του Ποσειδώνα και υποτάχθηκε σ’ αυτούς παρά τη θέλησή της, κάποτε αγάπησε έναν κοινό θνητό. Ήταν ο ήρωας Ιασίων, που τριγυρνούσε στην Κρήτη. Η θεά πάλευε καιρό μέσα της να σιγάσει τον έρωτά της για τον θνητό, που την έκανε να νιώθει ντροπή. Όμως, τα αισθήματά της αποδείχτηκαν πιο δυνατά. Ενώθηκαν σ’ ένα χωράφι οργωμένο τρεις φορές αλλά δεν πρόλαβαν να χαρούν την αγάπη τους. Οργισμένος ο Δίας από το θράσος του νεαρού να αγγίξει μια θεά, τον κεραύνωσε. Η Δήμητρα, όμως, έμεινε έγκυος κι έφερε στον κόσμο τον Πλούτο, αυτόν που χαρίζει όλα τα αγαθά από την καλλιέργεια της γης, πάνω στην οποία δημιουργήθηκε.
Πλούτος ο γιος της Δήμητρας, Πλούτων ο γαμπρός της: Στη λαϊκή πίστη των αρχαίων, ο Άδης είναι ο μοναδικός θεός, που, με την πάροδο του χρόνου, άλλαξε όνομα και όψη αλλά και αντικείμενο, καθώς, από τη φοβερή μορφή του τιμωρού βασιλιά των σκοταδιών έφτασε να μοιάζει στα χαρακτηριστικά του με τον Δία, να ονομαστεί Πλούτων και να μετατραπεί στον υποχθόνιο θεό, που πρόσφερε στους ανθρώπους τα πλούτη της γης. Βοήθησε σ’ αυτό και η γυναίκα του η Περσεφόνη, κόρη της Δήμητρας, της θεάς που προσωποποιούσε την παραγωγικότητα της γης.
Άλλωστε, η Δήμητρα έγινε η αιτία να μάθουν οι άνθρωποι τα μυστικά της σποράς. Σύμφωνα με την κρατούσα δοξασία, μαζί με τον Δημοφώντα που έγινε αιτία τόσης φασαρίας, η θεά ανέτρεφε και τον άλλο γιο του βασιλιά Κελεού, τον Τριπτόλεμο. Σ’ αυτόν χάρισε ένα κόκκο σταριού και τον έμαθε να καλλιεργεί τη γη. Με τη σειρά του, ο Τριπτόλεμος έζευξε σε μιαν άμαξα ιπτάμενους δράκοντες και μ’ αυτούς πέταξε ανά την οικουμένη διδάσκοντας στους ανθρώπους την καλλιέργεια των σιτηρών. Αυτός, έλεγαν, είναι που, προς τιμή της θεάς, ίδρυσε τα Ελευσίνια Μυστήρια. Μετά τον θάνατό του, τιμήθηκε ως ήρωας, ενώ, κατά τον Πλάτωνα, διορίστηκε ως ένας από τους κριτές του Κάτω Κόσμου.
Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, τα Ελευσίνια Μυστήρια ίδρυσε ο ιερέας και βασιλιάς Εύμολπος, απόγονος του θεού Ποσειδώνα. Όταν ο βασιλιάς της Αθήνας, Ερεχθέας, εκστράτευσε εναντίον της Ελευσίνας, ο Εύμολπος βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των Ελευσίνιων αλλά, σε μια μάχη, σκοτώθηκε. Ο θάνατός του οδήγησε τους εμπόλεμους σε συμβιβασμό: Η Ελευσίνα υποτάχθηκε στην Αθήνα αλλά διατήρησε το προνόμιο να τελεί τα Μυστήρια στη θεά.
Στη χαραυγή των ιστορικών χρόνων, η Ελευσίνα ήταν έδρα ήδη αρχαίου ιερατικού κράτους. Πρέπει να ήταν στα μέσα του Η’ π.Χ. αιώνα όταν ήρθε σε σύγκρουση με την Αθήνα. Η ήττα της (αυτή που αποδόθηκε στον Ερεχθέα, η εποχή του οποίου όμως είναι πολύ παλαιότερη) την έφερε προσαρτημένη στο άρμα του αθηναϊκού κράτους αλλά με αλώβητα τα προνόμιά της, με δικαίωμα να ονομάζεται πόλη (χωρίς να της επιτρέπεται να κόψει δικό της νόμισμα) και βέβαια με δική της τη διεύθυνση των Μυστηρίων. Οι αξιωματούχοι (ιεροφάντης, δαδούχος, ιεροκήρυκας κ.λπ.) της λατρείας των Μεγάλων Θεών (Δήμητρας και Περσεφόνης) προέρχονταν πάντα από τις δυο επίσημες ιερατικές οικογένειες. Η μια ήταν των Ευμολπιδών, των απογόνων δηλαδή του ιερέα βασιλιά Εύμολπου. Η άλλη ήταν η ιερατική οικογένεια των Κηρύκων. Κατάγονταν από τον Κήρυκα, γιο του Ερμή και της Έρσης, κόρης του Κέκροπα. Η Ελευσίνα εξελίχθηκε σε δήμο της Αθήνας, έναν από τους πιο σπουδαίους.

Στα 150 χρόνια που μεσολάβησαν από την εποχή του Σόλωνα ως τον Περικλή, τα Ελευσίνια Μυστήρια υιοθετήθηκαν από τους Αθηναίους και πήραν μεγαλοπρεπή μορφή. Με τις γιορτές να εξελίσσονται σε δύο δόσεις: Τα Μικρά και τα Μεγάλα Μυστήρια. Τα Μικρά τελούνταν την άνοιξη στην Αθήνα και διαρκούσαν τρεις μέρες. Στη διάρκειά τους, οι υποψήφιοι για μύηση υποβάλλονταν σε εξαγνισμό. Όσο αυτός κρατούσε, έμεναν βουτηγμένοι στα νερά του Ιλισού. Τα Μεγάλα Μυστήρια τελούνταν το φθινόπωρο και διαρκούσαν δέκα ημέρες: Υποψήφιοι και πιστοί από όλη την Ελλάδα ξεκινούσαν από την Αθήνα, σχημάτιζαν πομπή με κεφαλή την εικόνα του Ιάκχου (θεού τον Μυστηρίων, γιου του Δία, που ταυτίζεται και με τον Βάκχο, άλλη νεότερη ονομασία του θεού Διονύσου), ακολουθούσαν την Ιερά Οδό και κατέληγαν στην Ελευσίνα. Κάτω από το φως των πυρσών, απέθεταν την εικόνα στον ναό.
Όσοι είχαν εξαγνιστεί στα νερά του Ιλισού και είχαν νηστεύσει, γίνονταν δεκτοί στις μικρότερες ιεροτελεστίες. Εκείνους που είχαν περάσει από αυτό το στάδιο την προηγούμενη χρονιά, τους οδηγούσαν στην Αίθουσα της Μύησης όπου γινόταν μυστική τελετή. Οι πια μυημένοι έπαυαν τη νηστεία και έπιναν τον κυκεώνα που προσφέρθηκε και στη Δήμητρα, στη διάρκεια της περιπλάνησής της. Η μυστική ιεροτελεστία που ακολουθούσε, ποτέ δεν μαθεύτηκε παραέξω. Ποινή θανάτου είχε θεσπιστεί για όποιον μαρτυρούσε, τι γινόταν εκεί. Άλλωστε, είναι πολύ πιθανό οι μυημένοι να μην πολυκαταλάβαιναν το τι συνέβαινε. Αιτία ο «κυκεώνας» που ακόμα αποτελεί πεδίο έρευνας.
Τρεις αναγνωρισμένοι επιστήμονες ασχολήθηκαν εντατικά με το περιεχόμενό του και τη δράση των ουσιών που τον απαρτίζουν. Ο ειδικός στην βοτανολογία R. Gordon Wasson (1898 – 1986), ο «πατέρας του LSD» Albert Hofman (1906 – 2008) και ο καθηγητής κλασικών σπουδών στο πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης Carl Ruck (γεννήθηκε το 1935). Στα 1978, εξέδωσαν το βιβλίο «The Road to Eleusis, Unveiling the Secret of the Mysteries» (Ο δρόμος για την Ελευσίνα, παρουσιάζοντας το μυστικό των Μυστηρίων). Σ’ αυτό, ανάμεσα σε άλλα, αναφέρουν ότι το βασικό συστατικό του κυκεώνα, το σταρόζουμο, προερχόταν από τα στάχια του Θριάσιου Πεδίου. Από αναλύσεις που έγιναν, διαπιστώθηκε ότι στα στάχια παρασιτούσε ο κοινός μύκητας Claviceps Purpurea (Ερυσιβώδης Ολύρα). Η βράση αυτού του μύκητα δημιουργεί ένα παράγωγο του λυσεργικού οξέος: Με απλά λόγια, μια ουσία συγγενική στο LSD. Όποιος την κατανάλωνε, είναι βέβαιο ότι, στο παραλήρημά του, θα έβλεπε θεούς και δαίμονες. Την ύπαρξη παραισθησιογόνου μύκητα στον κυκεώνα πρότεινε και ο διακεκριμένος συγγραφέας Robert von Ranke Graves (1895 – 1985), γνωστός για τις καινοτόμες ερμηνείες των ελληνικών μύθων, καθώς και ο T. McKenna (1946 – 2000).
Η τελετή, όπως προκύπτει από τις σκόρπιες πληροφορίες, ήταν μια συμβολική παράσταση με πιθανό θέμα την αρπαγή της Κόρης από τον Πλούτωνα, την περιπλάνηση της Δήμητρας, την επιστροφή της Περσεφόνης στη γη και τη διδασκαλία της γεωργίας. Κορύφωση της τελετής αποτελούσε ο γάμος ενός ιερέα στον ρόλο του Δία με μια ιέρεια στον ρόλο της Δήμητρας. Κι αμέσως ακολουθούσε η επίσημη αναγγελία: «Η Κυρία μας εγέννησε ιερό παιδί». Το οποίο «ιερό παιδί» ήταν ένα στάχυ που επιδεικνυόταν στα πλήθη. Υποθέτουν ότι οι μυημένοι εννοούσαν τον Ίακχο, καθώς το παιδί της Βαυβώς λογιζόταν ως γιος της Περσεφόνης. Οι μυημένοι πάντως «ομολογούσαν» λέγοντας «νήστεψα, ήπια τον κυκεώνα».
Στη συνέχεια και κάτω από το φως των πυρσών, οι μυημένοι πήγαιναν σε υπόγειες σπηλιές που συμβόλιζαν τον Άδη και, από εκεί, περνούσαν σε μια ολόφωτη αίθουσα που συμβόλιζε ίσως την κατοικία των «Ευδαιμόνων» (των ευτυχισμένων). Εκεί, γινόταν η αποκάλυψη ιερών αντικειμένων που ως τότε τους απαγορευόταν να δουν. Ποια είναι αυτά, μας είναι άγνωστο.

Το αρχικό ιερό των Ελευσινίων Μυστηρίων, αυτό που αποδιδόταν στον Εύμολπο, ανάγεται στους μυκηναϊκούς χρόνους. Το ανακαίνισαν ο Πεισίστρατος και οι γιοι του τον ΣΤ’ π.Χ. αιώνα. Οι Πέρσες το έκαψαν όταν πυρπόλησαν και την Αθήνα στα 480 π.Χ. Το ανοικοδόμησαν ο Κίμων και ο Περικλής (439 – 431) με τη συνδρομή του Κοροίβου, επώνυμου άρχοντα της Αθήνας. Επί επώνυμου άρχοντα Λυκούργου, το ιερό επεκτάθηκε, διακοσμήθηκε και απέκτησε τη λεγόμενη Στοά Φίλωνος.
Στα 404 π.Χ., αμέσως μετά το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου και την επικράτηση των Σπαρτιατών, η Ελευσίνα αποχωρίστηκε από το αθηναϊκό κράτος κι έκοψε δικό της νόμισμα. Η ανατροπή των «Τριάκοντα Τυράννων» και η επάνοδος της Δημοκρατίας σήμαναν το τέλος της σύντομης ανεξαρτησίας της (400). Η τύχη της συνδέθηκε με την τύχη της Αθήνας. Γνώρισε τεράστια ακμή και περίοδο μεγάλου πλούτου όταν αυτοκράτορες της Ρώμης ήταν ο Αδριανός και ο Αντωνίνος ο Ευσεβής, τελευταίοι δωρητές του ιερού. Ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Θεοδόσιος Α’  έδωσε το τελειωτικό χτύπημα (392) απαγορεύοντας την τέλεση των μυστηρίων. Η Ελευσίνα λεηλατήθηκε άγρια από τους Γότθους του Αλάριχου (395 μ.Χ.). Η περιοχή εγκαταλείφθηκε κι ερήμωσε. Η επανακατοίκησή της άρχισε μόλις στα τέλη του ΙΗ’ μ.Χ. αιώνα.

Ιστορίες κομμουνιστικού «πατριωτισμού» ΛΕΝΙΝ ΣΥΜΜΑΧΟΣ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ

Μερικές φορές αναρωτιέται κανείς, σκεπτόμενος τις τόσες και τόσες ιστορίες  που η αριστερά έδειξε το έμπρακτο της μίσος απέναντι στην Ελλάδα και τον Ελληνικό Λαό, το πως τώρα στην δύσκολη αυτή στιγμή του Ελληνισμού, τα τρωκτικά επιστρέφουν παριστάνοντας τους φίλους και τους επίδοξους «σωτήρες». Δεν πάει πολύ καιρός από την Μικρασιατική Καταστροφή, όταν ο «Ριζοσπάστης» όχι μόνο εξέφραζε την χαρά του για τον πόνο των Ελλήνων, αλλά τόνιζε ότι το ΚΚΕ το είχε επιδιώξει. Δεν πάει πολύς καιρός όταν η αριστερά εξαπέλυε, παρέα με τις Αλβανούς, Σκοπιανούς μια επίθεση εναντίον του Ελληνικού Λαού, που θα κατέληγε να έχει περισσότερους νεκρούς, για την Ελλάδα, από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν πάει πολύς καιρός για να έχουν ξεχαστεί όλα αυτά!
Μια επιστροφή στο ιδεολογικό παρελθόν των κομμουνιστών, στους προπάτορες και τα ινδάλματα τους, αρκεί για να πείσει για τους σκοπούς τους. Όχι σχετικά με το τι κάνανε προκειμένου να εξασφαλίσουν τον Λαό τους, αυτό το βρίσκω θεμιτό, να κάνει, δηλαδή, κάποιος τα πάντα για τον Λαό του. Αυτό που πρωτίστως θα πρέπει να μας ενδιαφέρει είναι το τι κάνανε εναντίον των Λαών τους. Είναι εξαιρετικά σημαντικό αυτό, ιδιαιτέρως αν κάποιος σκεφτεί πως εκείνες τις μαύρες μέρες για τον Ελληνισμό, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι αριστεροί περίμεναν την ενίσχυση του Στάλιν, περίμεναν τα σοβιετικά τανκς να έρθουν να τους σώσουν. Αυτό δεν είναι μια γενικόλογη διαπίστωση από τα συμφραζόμενα, αλλά η παραδοχή των ίδιων των «καπεταναίων» του αγώνα των συμμοριτών. Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο που μπορούμε να βρούμε στην ιστορία της μετασυμμοριακής Ελλάδας, είναι οι παραδοχές που υπάρχουν από κομμουνιστές για την συνεργασία τους με την σοβιετική πρεσβεία και για τον μετέπειτα «ομφάλιο λώρο» μεταξύ ΚΚΕ και Σοβιετικής Ενώσεως. Μια αγαστή συνεργασία που συνεχίστηκε και μετά τον θάνατο του Στάλιν, μέχρι το τέλος του σοβιετικού τρόμου.

Η Ιστορία που θα εξιστορηθεί σε αυτές εδώ τις γραμμές είναι πέρα για πέρα αληθινή και διασταυρώσιμη σε κάθε της σημείο, αν κάποιος το θέλει. Πρόκειται για την κρυφή πλευρά της ζωής του Στάλιν, μια Ιστορία που κανένα κανάλι στην Ελλάδα δεν πρόκειται να προβάλλει, αφού ως γνωστόν η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο που ο κομμουνισμός «ζει και βασιλεύει». Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως η πλειοψηφία των δημοσιογράφων ανδρώθηκε στο ΚΚΕ ή σε άλλες, πιο ακραίες, αριστερές γκρούπες. Δεν είναι τυχαίο πως ακόμα και στην λεγόμενη «δεξιά», δίπλα στον Αντώνη Σαμαρά βρίσκεται ο Χρύσανθος Λαζαρίδης, γνωστός για την δράση του και τις αριστερές πεποιθήσεις του.
Ας ξεκινήσουμε, όμως, την εξιστόρηση των γεγονότων όπως αυτά συνέβησαν, ξεκινώντας από την προϊστορία των γεγονότων που θα αναλύσουμε στην συνέχεια. Η Γεωργιά πρωτογίνεται μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ως αποτέλεσμα της συμφωνίας της Γεωργιανής αριστοκρατίας και Τσάρου Παύλου Ι της Ρωσίας, τον Δεκέμβριο του 1800, με σκοπό την παροχή βοήθειας απέναντι στην Τουρκική και Περσική απειλή. Η συμφωνία αυτή είχε ως αποτέλεσμα συνεχείς πολέμους μεταξύ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκείνη την εποχή και κατέληξε με την ανάκτηση πολλών εδαφών, που είχαν κατακτήσει οι Τούρκοι, όπως η περιοχή της Αζαρίας, που προσφάτως έγινε και πάλι σημείο διένεξης, στον τελευταίο Ρωσογεωργιανό πόλεμο.
Το 1917 ξεσπά η Οκτωβριανή επανάσταση και οι μπολσεβίκοι, υπό την ηγεσία του Εβραίου Βλάντιμιρ Λένιν, και επωφελούμενη της άσχημης, για την Ρωσία, τροπής που είχε λάβει, εκείνη τη στιγμή, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος καταλαμβάνουν την εξουσία. Υπογράφεται η συμφωνία Μπρέστ – Λιτόφσκ στις 3 Μαρτίου του 1918 και η Ρωσία – πλέον Σοβιετική Ένωση – βγαίνει ηττημένη από τον πόλεμο, χάνοντας παράλληλα τον έλεγχο της Εσθονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Λευκορωσίας. Σε αυτή την χρονική, και συγκεκριμένα στις 26 Μαΐου 1918, η Γεωργία κηρύσσει με την σειρά της την ανεξαρτησία της και μια σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση αναλαμβάνει τις τύχες της χώρας. Σε μικρή χρονική απόσταση και συγκεκριμένα στις 2 Μαΐου του 1919 ο Ελληνικός Στρατός αποβιβάζεται στην Σμύρνη και η Οθωμανική Αυτοκρατορία φαίνεται πως περνά οριστικά στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Λίγους μήνες μετά υπογράφεται η συνθήκη των Σεβρών και η Ανατολική Θράκη, όπως και μεγάλο κομμάτι της Μικράς Ασίας παραχωρούνται στην Ελλάδα.
Η συνθήκη, όμως, των Σεβρών, παρότι αναγνωρίζεται από τον Σουλτάνο, την Ελλάδα και τις, τότε, Μεγάλες Δυνάμεις, δεν γίνεται ευρέως αποδεκτή, αφού η Σοβιετική Ένωση την αρνείται, μαζί με το νεότευκτο κίνημα των Νεότουρκων, υπό την ηγεσία του Κεμάλ Ατατούρκ. Ο Κεμάλ εντός ολίγων μηνών παίρνει την εξουσία στα χέρια του και αμέσως καταφέρνει να αλλάξει τους συσχετισμούς, αφού οι συμμαχίες αλλάζουν αμέσως υπέρ του. Οι Μεγάλες Δυνάμεις και οι Σοβιετικοί ευθύς αμέσως στηρίζουν τον Κεμάλ σε όλα τα επίπεδα, και σπάνε μονομερώς την συνθήκη και αρχίζουν ολομέτωπη επίθεση κατά της Ελλάδος, οι Τούρκοι ως επιτιθέμενοι και οι «σύμμαχοι» στέλνοντας αφειδώς στρατιωτικό υλικό στον Κεμάλ. Η Ιστορία, όμως, δεν σταματά εκεί, ούτε περιορίζεται σε αυτή την περιοχή.
Επανερχόμενοι στην αρχική μας ιστορία, ας γυρίσουμε πάλι στο νεοϊδρυθέν κράτος της Γεωργίας και στην κατάσταση που εκεί επικρατούσε κατά τη διάρκεια των παραπάνω γεγονότων. Η κατάσταση, εκεί, είναι τεταμένη με την Σοβιετική Ένωση να επιτίθεται αρχικά στην Γεωργία, με την συνεπικουρία ντόπιων κομμουνιστών και του κόκκινου στρατού, που προκαλούν δολιοφθορές και απεργίες στα συναφή με τον στρατό επαγγέλματα. Η επίθεση τελικώς αποτυγχάνει, λόγω και των δυσκολιών που αντιμετώπιζε η ΕΣΣΔ στον πόλεμο με την Πολωνία. Η επίθεση είχε διαταχθεί από την κεντρική επιτροπή του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος και την ευθύνη της είχαν αναλάβει οι Γεωργιανοί, Grigoriy Ordzhonikidze και Iosif Vissarionovich Dzhugashvili (ή αλλιώς Στάλιν). Η αποτυχία αυτή οδήγησε στην Συμφωνία της Μόσχας, η οποία δεν τηρήθηκε, ούτε για μερικούς μήνες, αφού ο Στάλιν επέμενε πως η πατρίδα του θα έπρεπε να κατακτηθεί, και οι συμπατριώτες του να σφαγιαστούν, αφού το αντίστοιχο κομμουνιστικό κόμμα έβρισκε πολύ μικρή συμπαράσταση από τον πληθυσμό.
Εν τέλει, η τελική επίθεση θα λάβει χώρα λίγους μήνες μετά και συγκεκριμένα στις 11 Φεβρουαρίου του 1921. Δέκα μέρες μετά, στις 23 Φεβρουαρίου, ο Τουρκικός Στρατός επιδίδει τελεσίγραφο και εισβάλει, θέτοντας την Γεωργιανή κυβέρνηση σε περικύκλωση. Ο πόλεμος θα λήξει πολύ γρήγορα και στις 13 Οκτωβρίου του 1921 θα υπογραφεί η συνθήκη του Κάρς που απέδιδε στις σύμμαχες δυνάμεις Τούρκων και μπολσεβίκων, εδαφικές κτήσεις, που αναλογούσαν στο σύνολο της Γεωργίας. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για τον γρήγορο ανεφοδιασμό του Στρατού του Κεμάλ, από τον Λένιν και την Μικρασιατική Καταστροφή, που τόσο πόνο επέφερε στον Ελληνικό Λαό. Σημειωτέον δε ότι η γραμμή Λένιν, υπέρ του Κεμάλ, είχε περάσει και στους εν Ελλάδι κομμουνιστές, οι οποίοι γράφανε στον «Ριζοσπάστη», χρόνια μετά την Μικρασιατική Καταστροφή: «Αν δεν νικιόμασταν στη Μικρασία, ή Τουρκία θα’ τανε σήμερα πεθαμένη και μεις Μεγάλη Ελλάδα. Γι αυτό, εμείς όχι μόνο δεν λυπηθήκαμε για την άστοσιφλικάδικη ήττα στη Μικρασία, μα και την επιδιώξαμε».
Τρία χρόνια αργότερα ο Εβραίος Λένιν είναι νεκρός, έχοντας βοηθήσει τον ομόφυλο του Κεμάλ, και πλέον η Σοβιετική Ένωση ζει και κινείται υπό τις διαταγές του Στάλιν και των κομισάριων του. Οι Γεωργιανοί μπολσεβίκοι παρά την τρομοκρατία και την πλήρη εξουσία που είχαν εξακολουθούσαν να μην έχουν καμμία επιτυχία στον ντόπιο πληθυσμό, στρατολογώντας μόλις 10.000 μέλη εντός τριών χρόνων. Αντιθέτως η Επιτροπή για την Ανεξαρτησία της Γεωργίας, μια συμμαχία εθνικιστών και αντικομμουνιστών είχε πολύ μεγαλύτερη επιτυχία, παρά το ότι είχε κηρυχθεί παράνομη και τα μέλη της διώκονταν. Εν τέλει, μετά από πολλούς νεκρούς που ήρθαν ως αποτέλεσμα των σοβιετικών πρακτικών, τεχνητής έλλειψης τροφίμων και της συνεπαγόμενης έξαρσης θανατηφόρων, μεταδοτικών λοιμώξεων, ο λαός  της πατρίδας του Στάλιν επαναστατεί τον Αύγουστο το 1924. Η επανάσταση αυτή ήταν η πρώτη εναντίον του σοβιετικού καθεστώτος και πνίγηκε στο αίμα από έναν συμπατριώτη τους, τον Στάλιν. Χιλιάδες σκοτώθηκαν στα πεδία των μαχών και ακόμα περισσότερες χιλιάδες εκτελέστηκαν με τον γνωστό σοβιετικό τρόπο.
Δεκαοχτώ χρόνια μετά ο Γερμανικός Στρατός έχει στριμώξει τον Στάλιν και η ήττα φαίνεται να έρχεται γοργά για τον Γεωργιανό ηγέτη της Σοβιετικής Ενώσεως. Χιλιάδες συμπατριώτες του φεύγουν εθελοντικά από την χώρα, προκειμένου να βοηθήσουν τους Γερμανούς να συντρίψουν το κόκκινο τέρας που γεννήθηκε στην χώρα τους. Την ίδια ώρα στην Μόσχα έχουν αρχίσει ήδη να υψώνονται, από τους πολίτες, σημαίες και πλακάτ που καλωσορίζουν τους Γερμανούς και κάποιες ξεθωριασμένες αφίσες φαίνονταν στους τοίχους, κολλημένες από το καθεστώς του Στάλιν. «Πολεμήστε για τον Κομμουνισμό», λέγαν αυτές που ήταν γραμμένες στην εβραϊκή γλώσσα, ενώ αυτές που ήταν γραμμένες στις άλλες γλώσσες της πολυεθνικής Σοβιετικής Ενώσεως λέγανε «Πολεμήστε για την Πατρίδα». Ο Στάλιν λίγα χρόνια αφότου είχε σφάξει τους ομοεθνείς του και είχε σκλαβώσει την ίδια του την πατρίδα, θα την μνημόνευε σε μια προπαγανδιστική αφίσα, προκειμένου να σώσει το τομάρι του. Έτσι και τώρα οι μπολσεβίκοι, εν Ελλάδι, θυμούνται «Πατρίδα» και «Πατριωτισμό». Ας λάβουν την απάντηση που τους πρέπει!

Σαν σήμερα εκτελούνται οι Έξι στο Γουδή - Επανάληψη της Δίκης το 2010

Η Δίκη των Έξι: Με την ονομασία αυτή έμεινε στην ιστορία η δίκη των πρωταίτιων της Μικρασιατικής Καταστροφής από έκτακτο στρατοδικείο, που συγκρότησαν οι βενιζελικοί αξιωματικοί της Επανάστασης του 1922. Στο εδώλιο κάθισαν επτά πολιτικοί και ένας στρατιωτικός, από τους οποίους οι έξι καταδικάσθηκαν σε θάνατο και εκτελέσθηκαν. Η δίκη διεξήχθη από τις 31 Οκτωβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου 1922 στην ειδικά διαρρυθμισμένη αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής (Παλαιά Βουλή). Ήταν ένα από τα πιο δραματικά επεισόδια του Εθνικού Διχασμού.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή κι ενώ η Ελλάδα παρουσίαζε εικόνα διάλυσης, εκδηλώθηκε στρατιωτικό κίνημα υπό τους συνταγματάρχες Πλαστήρα και Γονατά και τον αντιπλοίαρχο Φωκά, που προκάλεσε την παραίτηση της κυβέρνησης Τριανταφυλλάκου και του βασιλιά Κωνσταντίνου (14 Σεπτεμβρίου 1922) υπέρ του υιού του Γεωργίου Β'. Ο χαρακτήρας του βασιζόταν στην ανάγκη της πίστης ότι «ο ελληνικός στρατός δεν νικήθηκε, αλλά προδόθηκε».
Στην Αθήνα συγκροτήθηκε Επαναστατική Επιτροπή, η οποία ανέλαβε άμεση δράση, διατάσσοντας εκτεταμένες συλλήψεις αντιβενιζελικών πολιτικών, υπό την πίεση της κοινής γνώμης. Μία ογκώδης διαδήλωση 100.000 ανθρώπων στην Πλατεία Συντάγματος στις 9 Οκτωβρίου ζητά την εκτέλεση υπευθύνων της τραγωδίας. Ο Πλαστήρας, που είναι ο αδιαμφισβήτητος αρχηγός του κινήματος, βρίσκεται σε δύσκολη θέση.
Οι αδιάλλακτοι στον στρατό (Πάγκαλος, Οθωναίος, Χατζηκυριάκος), αλλά και ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου απαιτούν εκτελέσεις. Οι μετριοπαθείς (Πλαστήρας, Δαγκλής, Γονατάς), θέλουν κανονική δίκη, όπως και οι μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης, που ζητούν από τον Πλαστήρα να αποφύγει τις βεβιασμένες ενέργειες και τις συνοπτικές διαδικασίες. Τελικά, οι δύο πλευρές συμβιβάστηκαν και αποφασίστηκε η ίδρυση εκτάκτου στρατοδικείου, που από τη φύση του δεν παρέχει τα εχέγγυα για μια δίκαιη δίκη.

Επικεφαλής της ανακριτικής επιτροπής ανέλαβε ο σκληροπυρηνικός υποστράτηγος Θεόδωρος Πάγκαλος, με βοηθούς τους συνταγματάρχες Ιωάννη Καλογερά και Χαράλαμπο Λούφα. Στο πόρισμα της Επιτροπής, που εκδόθηκε στις 24 Οκτωβρίου, παραπέμφθηκαν να δικασθούν στο έκτακτο στρατοδικείο με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας οκτώ πρόσωπα, που διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο την περίοδο 1920 - 1922:

• Δημήτριος Γούναρης (59 ετών, πρώην Πρωθυπουργός)
• Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης (68 ετών, πρώην Πρωθυπουργός)
• Νικόλαος Στράτος (50 ετών, πρώην Πρωθυπουργός )
• Νικόλαος Θεοτόκης (44 ετών, Υπουργός Στρατιωτικών στην κυβέρνηση Πρωτοπαπαδάκη)
• Γεώργιος Μπαλτατζής (56 ετών, Υπουργός Εξωτερικών στις κυβερνήσεις Γούναρη και Πρωτοπαπαδάκη)
• Ξενοφών Στρατηγός, υποστράτηγος ε.α. (53 ετών, Υπουργός Συγκοινωνιών στην κυβέρνηση Γούναρη)
• Μιχαήλ Γούδας, υποναύαρχος ε.α. (54 ετών, Υπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση Γούναρη)
• Γεώργιος Χατζανέστης, αντιστράτηγος (59 ετών, Αρχιστράτηγος Μικράς Ασίας και Θράκης)

Το δίκαιο αίτημα των κατηγορουμένων να δικασθούν από το Ειδικό Δικαστήριο κατ' εφαρμογή του νόμου περί ευθύνης Υπουργών απορρίφθηκε από τον Πάγκαλο με εξωνομική αιτιολόγηση. Τρεις μέρες νωρίτερα (21 Οκτωβρίου) είχε συγκροτηθεί το έκτακτο στρατοδικείο με πρόεδρο τον υποστράτηγο Αλέξανδρο Οθωναίο.
Στις 9 το πρωί της 31ης Οκτωβρίου 1922 άρχισε η ακροαματική διαδικασία στην αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής (Παλαιά Βουλή). Τον πρόεδρο του Αλέξανδρου Οθωναίο πλαισίωναν ως στρατοδίκες τρεις συνταγματάρχες, ένας πλοίαρχος, ένας αντισυνταγματάρχης, δύο αντιπλοίαρχοι, τρεις ταγματάρχες, ένας λοχαγός και ένας στρατιωτικός δικαστικός σύμβουλος. Επαναστατικοί επίτροποι ήταν ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Γεωργιάδης και οι συνταγματάρχες Ιωάννης Ζουρίδης και Νεόκοσμος Γρηγοριάδης. Γραμματέας του δικαστηρίου ήταν ο Ιωάννης Πεπονής. Συνήγοροι υπεράσπισης των κατηγορουμένων ανέλαβαν διαπρεπείς δικηγόροι (Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Αναστάσιος Παπαληγούρας, Οικονομίδης, Δουκάκης, Νοταράς, Ρωμανός και Σωτηριάδης).
Η δίκη διεξήχθη σε 14 συνεδριάσεις. Μετά την απόρριψη των ενστάσεων των κατηγορουμένων εξετάστηκαν 12 μάρτυρες κατηγορίας και 12 υπεράσπισης. Επιτυχία της κατηγορούσας αρχής υπήρξε ότι οι περισσότεροι μάρτυρες κατηγορίας προήρχοντο από το αντιβενιζελικό στρατόπεδο, όπως και οι κατηγορούμενοι. Στις 6 Νοεμβρίου ο κατηγορούμενος Δημήτριος Γούναρης ασθένησε σοβαρά από τύφο και μεταφέρθηκε σε ιδιωτική κλινική. Υπέβαλε αίτημα αναβολής της δίκης, το οποίο απορρίφθηκε και έτσι δικαζόταν ωσεί παρών.
Κοινή ήταν η πεποίθηση σε Ελλάδα και εξωτερικό ότι το δικαστήριο θα επιβάλει θανατικές ποινές. Οι διεθνείς πιέσεις υπέρ των κατηγορουμένων εντείνονται. Υπό το βάρος τους, η κυβέρνηση του μετριοπαθή Σωτηρίου Κροκιδά παραιτείται στις 10 Νοεμβρίου και την πρωθυπουργία αναλαμβάνει στις 14 Νοεμβρίου ο συνταγματάρχης Στυλιανός Γονατάς, ηγετικό στέλεχος του στρατιωτικού κινήματος.
Την ίδια μέρα ολοκληρώθηκαν οι απολογίες των κατηγορουμένων και οι αγορεύσεις των συνηγόρων υπεράσπισης. Ένα τέταρτο μετά τα μεσάνυχτα της 15ης Νοεμβρίου, το δικαστήριο αποσύρεται σε διάσκεψη για να εκδώσει την απόφασή του. Στις 6:40 π.μ. οι στρατοδίκες επανέρχονται στην έδρα και ο Πρόεδρος του Εκτάκτου Στρατοδικείου Αλέξανδρος Οθωναίος διαβάζει την ετυμηγορία του δικαστηρίου:

“

Εν ονόματι του Βασιλέως των Ελλήνων Γεωργίου Β' το Έκτακτον Στρατοδικείον συσκεφθέν κατά νόμον, κηρύσσει παμψηφεί τους μεν Γεώργιον Χατζηανέστην, Δημήτριον Γούναρην, Νικόλαον Στράτον, Πέτρον Πρωτοπαπαδάκην, Γεώργιον Μπαλτατζήν και Νικόλαον Θεοτόκην εις την ποινήν του Θανάτου. Τους δε Μιχαήλ Γούδαν και Ξενοφώντα Στρατηγόν εις την ποινήν των ισοβίων δεσμών.
Διατάσσει την στρατιωτικήν καθαίρεσιν των Γεωργίου Χατζανέστη αρχιστρατήγου, Ξενοφώντος Στρατηγού υποστρατήγου και Μιχαήλ Γούδα υποναυάρχου και επιβάλλει αυτούς τα έξοδα και τέλη.
Επιδικάζει παμψηφεί χρηματικήν αποζημίωσιν υπέρ του Δημοσίου κατά του Δημητρίου Γούναρη δραχμών 200 χιλιάδων, Νικολάου Στράτου δραχμών 335 χιλιάδων, Γεωργίου Μπαλτατζή και Νικολάου Θεοτόκη δραχμών 1 εκατομμυρίου και Μιχαήλ Γούδα δραχμών 200 χιλιάδων.

”

Αμέσως μετά, ο επαναστατικός επίτροπος Νεόκοσμος Γρηγοριάδης μεταβαίνει στις φυλακές Αβέρωφ, όπου εκρατούντο οι κατηγορούμενοι και τους ανακοινώνει την καταδικαστική απόφαση. Είναι 9 το πρωί. Στους έξι θανατοποινίτες ανακοινώνει ότι η εκτέλεση θα γίνει σε δύο ώρες. Υποβολή ενδίκων μέσων δεν προβλεπόταν για τους καταδικασθέντες. Στις 10:30 δύο φορτηγά τους παραλαμβάνουν και τους μεταφέρουν στον χώρο εκτελέσεων στου Γουδή, πίσω από το νοσοκομείο «Σωτηρία». Μία ώρα αργότερα, 36 πυροβολισμοί αντηχούν από τους άνδρες του εκτελεστικού αποσπάσματος και οι 6 πέφτουν νεκροί. Στις 2:30 μ.μ. κηδεύονται στο Α' Νεκροταφείο, κάτω από αυστηρά μέτρα ασφαλείας.
Η επίσπευση της εκτέλεσης των 6 έγινε με προτροπή του Πάγκαλου. Ο στρατηγός ήθελε να μην τους προλάβει ζωντανούς ο πλοίαρχος Τάλμποτ, που έφθασε λίγο αργότερα στην Αθήνα ως απεσταλμένος της Αγγλικής Κυβέρνησης για να πιέσει την κυβέρνηση να αναβάλει την εκτέλεση των θανατικών ποινών. Ο ρόλος του Ελευθερίου Βενιζέλου δεν είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένος. Ο ίδιος είχε αποσυρθεί της πολιτικής και ευρίσκετο στο εξωτερικό μη αναμιγνυόμενος, όπως έλεγε, στις κυβερνητικές υποθέσεις. Ένα τηλεγράφημά του προς την κυβέρνηση για τις δυσμενείς επιπτώσεις της εκτέλεσης έφθασε την επομένη (16 Νοεμβρίου).
Η εκτέλεση των 6 έγινε, κυρίως, για να ικανοποιηθεί το λαϊκό αίσθημα και όχι γιατί πραγματικά είχαν διαπράξει προδοσία σε βάρος της Ελλάδας. Την άποψη αυτή επαληθεύουν τα λόγια του Θεόδωρου Πάγκαλου, χρόνια αργότερα: «Δεν παραδέχομαι ότι διέπραξαν συνειδητήν προδοσίαν… αλλά υπήρξαν μοιραία και αναγκαία θύματα εις τον βωμόν της Πατρίδος».

Η Επανάληψη της Δίκης

Στις 20 Ιανουαρίου 2008 ο Μιχαήλ Πρωτοπαπαδάκης, εγγονός του Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη, προσέφυγε στον Άρειο Πάγο και ζήτησε με αίτησή του την ακύρωση της απόφασης του Εκτάκτου Επαναστατικού Στρατοδικείου Αθηνών της 15 Νοεμβρίου 1922 και την επανάληψη της διαδικασίας (δίκης), με το αιτιολογικό της ύπαρξης νέων στοιχείων, σύμφωνα με το άρθρο 525 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Τα νέα στοιχεία που επικαλέστηκε ο αιτών ήταν μία επιστολή του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου προς τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Παναγή Τσαλδάρη (Ιανουάριος 1929) και ένα απόσπασμα από την ομιλία του Ελευθερίου Βενιζέλου στη Βουλή στις 31 Μαρτίου 1932.

“

Στην επιστολή του προς τον Παναγή Τσαλδάρη έγραφε ο Ελευθέριος Βενιζέλος: «Δύναμαι να διαβεβαιώσω υμάς κατά τον πλέον κατηγορηματικόν τρόπο ότι ουδείς των πολιτικών αρχηγών της δημοκρατικής παρατάξεως θεωρεί ότι οι ηγέται της πολιτικής, ήτις ηκολουθήθη μετά το 1920, διέπραξαν προδοσία κατά της χώρας ή ότι εν γνώσει οδήγησαν τον τόπο εις την μικρασιατική καταστροφή. Δύναμαι μάλιστα να σας διαβεβαιώσω ότι πιστεύω ακραδάντως ότι θα ήσαν ευτυχείς αν η πολιτική των οδηγεί την Ελλάδα εις εθνικόν θρίαμβον». Κατά δε τη συνεδρίαση της Βουλής της 31ης Μαρτίου 1932, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος αναφερθείς στο θέμα της θανατικής καταδίκης των «έξι» , δήλωσε ότι αποτελεί ειλικρινή του επιθυμία να αποκατασταθεί η μνήμη των νεκρών, υπέρ των οποίων ήταν έτοιμος να προσέλθει σε μνημόσυνο όπως δεηθεί, μετά των συγγενών και φίλων αυτών, από κοινού υπέρ εκείνων.

”

Στις 19 Νοεμβρίου 2009 το Ζ' Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου συνελθών σε συμβούλιο δέχθηκε τους ισχυρισμούς του αιτούντος με ψήφους 3 έναντι 2 και παρέπεμψε το θέμα στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου για την οριστική απόφαση (1533/2009). Στις 20 Δεκεμβρίου2009 η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου συνεδρίασε κεκλεισμένων των θυρών και με εισήγηση του αντεισαγγελέα του δικαστηρίου Αθανασίου Κονταξή έκρινε ότι εσφαλμένα παραπέμφθηκε ενώπιόν της από το Ποινικό Τμήμα το ζήτημα της επανάληψης της «δίκης των έξι» και ότι κατά συνέπεια αναβιώνει η απόφαση 1533/2009 του Ζ' Ποινικού Τμήματος.
Στις 12 Μαϊου 2010 συνήλθε σε συμβούλιο το Ζ' Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου υπό νέα σύνθεση, για να συμπληρώσει την απόφαση 1533/2009 και να διατυπώσει το διατακτικό, σύμφωνα με το άρθρο 145 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Στη δίκη παρενέβη με δήλωση πολιτικής αγωγής η Ομοσπονδία Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος, που εκπροσωπεί 185 σωματεία και πλέον των 300.000 απογόνων των προσφύγων του 1922, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να απορριφθεί η αίτηση επανάληψης της διαδικασίας, επειδή οι έξι καταδικασθέντες από το Στρατοδικείο με τις πράξεις και τις παραλείψεις τους προκάλεσαν τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον ξεριζωμό του Ελληνισμού από τις πατρογονικές ρίζες του, μετά 3.000 χρόνια παρουσίας στη Μικρά Ασία. Η παράσταση πολιτικής αγωγής απορρίφθηκε ως απαράδεκτη από το δικαστήριο.
Στις 20 Οκτωβρίου 2010 το δικαστήριο εξέδωσε την απόφασή του και έκανε δεκτή την αίτηση του Μιχαήλ Πρωτοπαπαδάκη, κρίνοντας αθώους τους έξι καταδικασθέντες σε θάνατο από το Έκτακτο Επαναστατικό Δικαστήριο Αθηνών. Με την απόφαση 1675/2010 το Ζ' Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου ακυρώνει την απόφαση του Εκτάκτου Επαναστατικού Στρατοδικείου Αθηνών ως προς όλους τους καταδικασμένους για εσχάτη προδοσία και παύει οριστικά την ποινική δίωξη λόγω παραγραφής.
[Πηγή sansimera.gr]

The Outer Planets, History and Revolution with Rob Hand

Το άγνωστο 1940

ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΙΟΥ: ΤΑΣΟΣ ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΡΙΜΗΣ, ΑΝΤΑ ΨΑΡΡΑ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΡΡΑΣ / ios@enet.gr

Κάθε πόλεμος, ακόμη κι ο πιο δίκαιος και αμυντικός, έχει μια εμφύλια διάσταση.

Οχι με την αφηρημένη φιλοσοφική προσέγγιση ότι όλοι οι άνθρωποι είναι, σε τελική ανάλυση, αδέρφια. Αλλά επειδή στις ανθρώπινες κοινωνίες υπάρχουν πάντοτε κάποιοι τους οποίους οι καθοδηγητές τής πολεμικής προσπάθειας ταυτίζουν με τον εχθρό ή θεωρούν εμπόδιο στον αγώνα του έθνους.

Η μεταχείριση αυτού του (υπαρκτού ή δυνάμει) «εσωτερικού εχθρού» ποικίλλει από σύρραξη σε σύρραξη, ανάλογα με την ένταση του κινδύνου και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθεστώτος κάθε εμπόλεμης χώρας.

Στις δημοκρατικές π.χ. και συνάμα ρατσιστικές ΗΠΑ του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, 80.000 αμερικανοί πολίτες ιαπωνικής καταγωγής και 40.000 ιάπωνες μετανάστες πρώτης γενιάς κλείστηκαν το 1942 «προληπτικά» σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, ενώ οι (λευκοί) αμερικανοί πολίτες γερμανικής καταγωγής είχαν σαφώς καλύτερη τύχη: ως φαντάροι, στάλθηκαν, απλώς, να πολεμήσουν τους Γιαπωνέζους στον Ειρηνικό ωκεανό κι όχι τους «ομόφυλούς» τους στην Ευρώπη.

Στην εξίσου δημοκρατική Γαλλία, πάλι, 600.000 γερμανόφωνοι πολίτες απομακρύνθηκαν αναγκαστικά το 1939-40 από τις παραμεθόριες περιοχές της Αλσατίας και της Λωραίνης για λόγους «εθνικής ασφαλείας».

Ο ελληνοϊταλικός κι ελληνογερμανικός πόλεμος του 1940-41 δεν θα μπορούσε ν' αποτελέσει εξαίρεση. Από τη στιγμή, μάλιστα, που η διεξαγωγή του καθοδηγούνταν από τη φασίζουσα δικτατορία της 4ης Αυγούστου, η προληπτική καταστολή του «εσωτερικού εχθρού» δεν μπορούσε παρά να πάρει ολοκληρωτικές διαστάσεις.

Η επίσημη εκδοχή

Η εσωτερική αυτή διάσταση του «έπους του σαράντα» έχει, ωστόσο, διαγραφεί εντελώς από τη συλλογική μνήμη. Αποτελεί θέμα ταμπού, όχι μόνο για τους οπαδούς μιας «εθνικά καθαρής» Ιστορίας, αλλά και για το «μετα-αναθεωρητικό» ρεύμα που υπερπροβάλλει τις εμφύλιες συγκρούσεις της κατοχικής περιόδου, με στόχο την απονομιμοποίηση της εαμικής Αντίστασης - όχι όμως και της «συντεταγμένης», εθνικόφρονος Πολιτείας.

*Ας επιστρέψουμε, όμως, στην καταστολή του «εσωτερικού εχθρού» το 1940-41. Μια πρώτη, γενική εικόνα μας δίνουν οι επίσημες Ιστορίες των σωμάτων ασφαλείας της εποχής.

«Από της πρώτης στιγμής της κηρύξεως του πολέμου», διαβάζουμε στο λεύκωμα που εξέδωσε το 1961 για τα σαραντάχρονά της η Αστυνομία Πόλεων, «η Αστυνομία Αθηνών επεφορτίσθη, ως ήτο επόμενον, με σοβαρά εθνικά και κοινωνικά καθήκοντα. Συνέλαβε τους υπηκόους των χωρών του Αξονος, ως και τα εθνικώς ύποπτα άτομα, τα οποία, αφ' ενός μεν υπήρχε πιθανότης να κινηθούν κατασκοπευτικώς, αφ' ετέρου δε να δημιουργήσουν πνεύμα ηττοπαθείας εις τον πληθυσμόν. Το έργον τούτο, λίαν λεπτόν και δυσχερές, εξετελέσθη ταχύτατα, βάσει επιμελώς κατηρτισμένου σχεδίου» (σ. 65).

*Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται κι ο επίσημος ιστοριογράφος της Χωροφυλακής (επί χούντας), πανεπιστημιακός καθηγητής Απόστολος Δασκαλάκης:

«Επρεπε να συλληφθούν ή να τεθούν υπό αυστηράν επιτήρησιν οι δρώντες εις τα παρασκήνια και παρακολουθούμενοι έως τότε κομμουνισταί, ως και πάντα τα εν γένει ύποπτα και επικίνδυνα δι' ανατρεπτικήν ή υπονομευτικήν του εθνικού φρονήματος δράσιν άτομα. Το έργον τούτο η Χωροφυλακή επετέλεσε καθ' άπασαν την χώραν μετ' εκπληκτικής ταχύτητος, κατά το μέγιστον δε μέρος αυτήν την 28ην Οκτωβρίου. Ούτως, από της πρώτης ημέρας του πολέμου εδραιώθη η εσωτερική ασφάλεια, εξέλιπε πας κίνδυνος εις το εσωτερικόν και ο Ελληνικός Λαός με ακμαίον ηθικόν διεδήλωνεν αυθορμήτως τον ενθουσιασμόν του» («Ιστορία Ελληνικής Χωροφυλακής 1936-1950», Αθήναι 1973, τ. Α', σ. 86-7).

*Κάπως διαφωτιστικότερη για τα χαρακτηριστικά του «εσωτερικού εχθρού» είναι η διαταγή, βάσει της οποίας εξαπολύθηκε το ανθρωποκυνηγητό - οι απόρρητες «Κανονιστικαί Οδηγίαι επιστρατεύσεως των Σωμάτων Ασφαλείας» που είχε εκδώσει το 1939 ο υφυπουργός Ασφαλείας Κωνσταντίνος Μανιαδάκης και παραθέτει η επίσημη Ιστορία της Χωροφυλακής.

«Τα Σώματα Ασφαλείας», γράφει, «εν περιπτώσει επιστρατεύσεως:

*Φροντίζουσι δια την κατάπνιξιν και εξαφάνισιν πάσης αντιδραστικής ιδέας φιλειρηνικής και κατά του πολέμου και της υπάρξεως προπαγάνδας, υφ' οιονδήποτε πρόσχημα εν τη ημετέρα χώρα (Ορα οδηγίας υπ' αριθ. 7).

*Επιμελούνται της διώξεως του κομμουνισμού και της πολιτικής αντιδράσεως (Ορα οδηγίας υπ' αριθ. 11).

*Επιμελούνται της εφαρμογής των ισχυουσών διατάξεων κατά των ασκούντων προπαγάνδας (Ορα αριθ. 12).

*Επιφορτίζονται με την υποχρέωσιν της αυστηράς παρακολουθήσεως των εν τη ημετέρα χώρα εγκατεστημένων αλλοδαπών και μειονοτήτων (Ορα οδηγίας υπ' αριθ. 13)» (όπ.π., σ. 79-80).

Δυστυχώς, ο Δασκαλάκης δεν δημοσιεύει το κείμενο των επιμέρους «οδηγιών». Για την πληρέστερη επισκόπηση του ζητήματος πρέπει έτσι να καταφύγουμε σε άλλες πηγές.

«Κόκκινοι» και «ηττοπαθείς»

Με δεδομένο τον υστερικό αντικομμουνισμό της 4ης Αυγούστου, αλλά και την έντονα αντιμιλιταριστική κι αντιεθνικιστική δραστηριότητα των κομμουνιστών στο μεγαλύτερο μέρος του Μεσοπολέμου, η προληπτική εξουδετέρωση των οπαδών της αριστεράς ήταν μάλλον αναμενόμενη. Καθώς, μάλιστα, τα ενεργά μέλη του ΚΚΕ την 28η Οκτωβρίου βρίσκονταν είτε σε φυλακές κι εξορίες είτε σε βαθιά παρανομία, η εκκαθάριση επικεντρώθηκε σε όσους είχαν παλιότερα «μολυνθεί» από τον «ιό» του «μπολσεβικισμού» ή είχαν συμμετάσχει ενεργά στο εργατικό κίνημα. Η τοποθέτηση του φυλακισμένου Ζαχαριάδη υπέρ του πολέμου κι η ενθουσιώδης συστράτευση πολλών αριστερών κατά του εισβολέα ελάχιστα επηρέασαν αυτό το κλίμα.

*«Ηταν όλος ο κρατικός μηχανισμός, ο Στρατός και η Χωροφυλακή, εμποτισμένοι με κακόβουλες συκοφαντικές αντιλήψεις από την προπαγάνδα της άκρας δεξιάς», θυμάται χαρακτηριστικά ένας συνδικαλιστής καπνεργάτης.

«Εβλεπαν τους καπνεργάτες και κάθε προοδευτικό με αποστροφή και δε θα ήταν υπερβολικό αν έλεγα με μίσος. Πολλοί από τους πατριώτες που έτρεχαν με ενθουσιασμό να καταταγούν στις μονάδες, βρέθηκαν σημαδεμένοι στα μητρώα του λόχου τους και το σημάδεμα αυτό σήμαινε την υποβάθμιση του πατριωτισμού τους».

»Οταν ύστερα από αφάνταστες ταλαιπωρίες κατόρθωσα να φτάσω στο λόχο μου, το όνομά μου ήταν υπογραμμισμένο με κόκκινη μελάνη. Αποτέλεσμα: δε με όπλισαν, αλλά με έριξαν στο Λόχο Σκαπανέων, όπου βρήκα πολλούς άλλους πατριώτες. Υπηρετήσαμε για πολύ με τους ανεπιθύμητους Τούρκους, Πομάκους και βουλγαρόφωνους. Υστερα από την επιφυλακτική αναγνώριση για το ειλικρινές ή όχι περιεχόμενο που είχε το γράμμα του Ζαχαριάδη, άλλους όπλισαν και άλλους έβαλαν να δουλεύουν σε οχυρωματικά και δημόσια έργα» (Γιώργος Πέγιος, «Από την ιστορία του συνδικαλιστικού κινήματος της Καβάλας», Αθήνα 1984, σ. 124).

*Σε «πειθαρχικό λόχο» μουλαράδων κατέληξε κι ένας άλλος προπολεμικός κομμουνιστής, από τα Χανιά. Στο στρατολογικό γραφείο, ενημερώθηκε ότι «στο απολυτήριο είχαν κάμει ειδικό σημάδι πως είμαι κομμουνιστής και μου είπε να είμαι προσεκτικός».

Πριν η μονάδα του μπει στην Αλβανία, όλοι οι «χαρακτηρισμένοι» ειδοποιήθηκαν από τους αξιωματικούς πως θα εκτελεστούν με συνοπτικές διαδικασίες «αν χύσουν το δηλητήριό τους στις τάξεις του στρατού». Σε όλη τη διάρκεια του πολέμου οι διακρίσεις σε βάρος τους ήταν φανερές, με κυριότερη την εξαίρεσή τους απ' τη διανομή της -πολύτιμης- «φανέλας του στρατιώτη» (Χρ. Ρουμελιωτάκης, «Γράμμα στο γιο μου από τον πόλεμο», Αθήνα 1981, σ. 12, 36-8 & 48-9).

*Μια δεύτερη κατηγορία διωχθέντων πολιτών ήταν όσοι θεωρήθηκαν από τις υπηρεσίες ασφαλείας του Μανιαδάκη ότι συνέβαλλαν στην καλλιέργεια αισθημάτων «ηττοπάθειας».

*Από τα αρχεία της Διοικήσεως Δυτικής Μακεδονίας πληροφορούμαστε π.χ. ότι στις 24.12.1940 προφυλακίστηκε ο 20χρονος Δ.Φ., κάτοικος Νυμφαίου Φλωρίνης και «τελειόφοιτος της εν Θεσ/νίκη Ρουμανικής Εμπορικής Σχολής», «ίνα δικασθή» από το Στρατοδικείο Κοζάνης «ως υπαίτιος του ότι κατά τας αρχάς Δεκεμβρίου 1940, ανεκοίνωσεν εις ιδιώτας πληροφορίες δυναμένας να εμβάλωσιν εις ανησυχίαν τους πολίτας ήτοι ότι "οι δικοί μας οπισθοχωρούν, νικήθηκαν από τους Ιταλούς και οι Ιταλοί βάλανε δύναμη μεγάλη κ.τ.λ."».

*Η «προστασία» της ηρεμίας του κοινού πήρε ενίοτε κωμικές διαστάσεις: Σαράντα μέρες μετά την επιστροφή του από την εξορία, ο άκρως εθνικόφρων απόστρατος βενιζελικός στρατηγός Στυλιανός Γονατάς μεταφέρθηκε στις 20.2.1941 από όργανα της Ειδικής Ασφάλειας στο Ελληνικό, όπου και παρέμεινε «εν απομονώσει και υπό φρούρησιν».

Οπως διαβάζουμε στην απόφαση της Επιτροπής Δημοσίας Ασφαλείας, η ήπια «εκτόπιση» του γηραιού πολιτικού έγινε «διότι η παρουσία του εις Αθήνας και αι συναντήσεις αυτού μετά διαφόρων προσώπων, δημιουργούσι φήμας μη εποικοδομητικάς της απολύτου γαλήνης, της οποίας έχει ανάγκην η Χώρα, ίνα αντιμετωπίση τας κρισίμους περιστάσεις, τας οποίας διέρχεται».

Η «πέμπτη φάλαγγα»

*Η εξουδετέρωση των πρακτόρων του αντιπάλου, πραγματικών ή εικαζόμενων, αποτελεί πάγιο συστατικό στοιχείο κάθε πολέμου. Για την έκταση που πήρε η εφαρμογή του μέτρου στην Ελλάδα το 1940-41, αποκαλυπτικός είναι ο επίσημος ιστοριογράφος της Αστυνομίας Πόλεων (και στέλεχος του διαβόητου «Μηχανοκινήτου» επί Κατοχής), Νικόλαος Αρχιμανδρίτης:

*«Την 28.10.1940 συνελήφθησαν εντός 2 ωρών άπαντα τα εν τη περιοχή της Πρωτευούσης μέλη των ιταλικών δικτύων κατασκοπείας και προπαγάνδας ως και έτεροι χίλιοι Ιταλοί ύποπτοι, μέχρι δε της 13 ώρας της 6ης Απριλίου [1941] άπαντα τα μέλη των υφισταμένων εννέα Γερμανικών δικτύων κατασκοπείας και προπαγάνδας και άπαντες οι Γερμανοί ύποπτοι, 3.500 εν συνόλω» («Αστυνομικά Χρονικά», 1.11.1954, σ.1680).

Ο ίδιος μας πληροφορεί επίσης ότι «ελήφθησαν δηλώσεις αποκηρύξεως της Ιταλικής Ιθαγενείας εκ μέρους χιλιάδων Ιταλών». Προφανώς, αξιοποιήθηκε η πλούσια πείρα της ειρηνικής περιόδου στον ίδιο τομέα.

*Η μεταχείριση των ιταλών υπηκόων υπήρξε, πάντως, ηπιότερη: «Οι ιταλικές οικογένειες οδηγήθηκαν υπό περιορισμό στο χώρο της ιταλικής πρεσβείας», σημειώνει στις 28 Οκτωβρίου στο ημερολόγιό του ο αμερικανός Λέρντ Αρτσερ, διευθυντής, τότε, του «Ιδρύματος Εγγύς Ανατολής». Μεταξύ των συλληφθέντων, πάντως, συγκαταλεγόταν τουλάχιστον «μια οικογένεια Εβραίων, που είχαν διαφύγει από την Ιταλία για να αποφύγουν τις διώξεις εναντίον της φυλής τους».

Πέντε μέρες αργότερα, ο ίδιος πληροφορείται πως «το προσωπικό της πρεσβείας μαζί με άλλους 240 Ιταλούς φεύγουν σήμερα από την Ελλάδα». Καταγράφει, μάλιστα, και μια περίεργη εκδήλωση αβροφροσύνης του Μεταξά προς τον Αξονα: «Αρχικά επρόκειτο να φύγουν 300, αλλά οι Γερμανοί ζήτησαν 60 θέσεις για δικούς τους» («Βαλκανικό Ημερολόγιο 1936-1941», Εστία, Αθήνα 1993, σ. 174 & 184).

Οι έλληνες πολίτες που στοχοποιήθηκαν από τις υπηρεσίες του Μανιαδάκη υπήρξαν φυσικά λιγότερο τυχεροί, όπως διαπιστώνουμε από το (επίσης δημοσιευμένο) ημερολόγιο του Χριστόφορου Χρηστίδη: «1 Μαΐου 1941. Ηλθε να με δει ο Φώκος Δημητριάδης. Συνάντησε κάποιον, που χωρίς κανένα λόγο ήταν σε ελληνικό στρατόπεδο συγκεντρώσεως. Αν όσα του διηγήθηκε είναι αλήθεια, οι κρατούμενοι πέρασαν πάρα πολύ άσκημα από τους χωροφύλακες, που επιπλέον τους εκμεταλλεύτηκαν αγρίως. Φοβούμαι πως, παρά τις υπερβολές, θα έχουν γίνει θλιβερά έκτροπα» («Χρόνια Κατοχής», Αθήνα 1971, σ. 7).

*Κάπως γνωστότερη έχει γίνει, τα τελευταία χρόνια, η «προληπτική» καταστολή των γλωσσικών και εθνικών πληθυσμιακών ομάδων που θεωρήθηκαν ύποπτες για συμπάθεια προς τον εισβολέα. Με εξαίρεση την ξεχασμένη σήμερα -αλλά σχετικά πολυπληθή τότε- ιταλική μειονότητα της Κέρκυρας και της Πάτρας (βλ. διπλανή στήλη).

Σε Θεσπρωτία και Μακεδονία

*Οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες της Θεσπρωτίας αριθμούσαν το 1940 κάπου 20.000 άτομα. Αμέσως μετά την κήρυξη του πολέμου, οι αρχές συνέλαβαν κι εξόρισαν δεκάδες προκρίτους, ανάμεσά τους και μετριοπαθείς προσωπικότητες φιλικές προς την ελληνική διοίκηση. Μετά την ανακατάληψη της περιοχής απ' τον ελληνικό στρατό στα μέσα Νοεμβρίου, και ως απάντηση στη συνεργασία μελών της μειονότητας με τον ιταλικό στρατό, οι εκτοπίσεις γενικεύτηκαν κι εκατοντάδες στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

«Μόλις έφυγαν οι άντρες για εξορία», θυμάται ένας θεσπρωτός συγγραφέας, «τα έκτροπα σε βάρος των Μουσουλμάνων συνεχίστηκαν με διάφορες μορφές. Με το πρόσχημα της δήθεν ανάκρισης, καλούσαν στα γραφεία τους τις όμορφες χανούμισες και τις βίαζαν. Ορισμένοι χριστιανοί κάτοικοι οργίασαν. Οι λεηλασίες σπιτιών, οι αρπαγές ζώων φανερές. Οι βιασμοί κοριτσιών και γυναικών πολλοί και επώνυμοι. Η βίαιη έκδοση Μουσουλμανίδων, από ορισμένα χωριά, σε δημόσιους λειτουργούς, μεγάλη» (Γ. Σάρρας, «Μνήμες της τραγικής περιόδου», Αθήνα 2001, σ.52-3). Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής, στα χρόνια της Κατοχής, είναι γνωστές.

*Παρόμοια μεταχείριση -με ανάλογα αποτελέσματα- επιφυλάχθηκε και στους σλαβόφωνους της ελληνικής Μακεδονίας, που το 1940 υπολογίζονταν μεταξύ 160.000 και 200.000.

«Η κήρυξις του ελληνοϊταλικού πολέμου και η διεξαγωγή αυτού», γράφει στην ημιεπίσημη ιστορία της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών ο κατοχικός Διευθυντής Νομαρχιών Μακεδονίας Αθανάσιος Χρυσοχόου, «έδωσαν αφορμήν εις την ελληνικήν κυβέρνησιν να επιληφθή της αντιμετωπίσεως του εσωτερικού τούτου προβλήματος, ως πρόχειρος δε λύσις εξευρέθη ο εις το εσωτερικόν της Ελλάδος εκτοπισμός των υπόπτων. Ελήφθησαν αψυχολόγητα και εν πολλοίς άδικα μέτρα, παρασύραντα εις εκτοπισμούς ακραιφνείς Ελληνας» («Η Κατοχή εν Μακεδονία», τ.Β1, Θεσ/νίκη 1950, σ. 15).

Ο ίδιος αναφέρει ότι, «εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, οι θεωρηθέντες ύποπτοι ελήφθησαν εξ όλων των χωρίων, εις ά ωμιλείτο το σλαυόφωνον ιδίωμα». Θεωρεί δε πως το μέτρο τελικά εξυπηρέτησε τη βουλγαρική προπαγάνδα, αποξενώνοντας τους κατοίκους αυτών των περιοχών απ' το ελληνικό κράτος.

*Την ίδια άποψη συμμερίζονται οι παρατηρητές της εποχής, είτε πρόκειται για εαμίτες είτε για εθνικόφρονες.

«Ενώ όλαι ηλικίαι ευρίσκοντο από την πρώτη στιγμή και εις την πρώτην γραμμήν υπό τα όπλα», γράφει π.χ. τον Ιανουάριο του 1944 στον εξόριστο πρωθυπουργό Τσουδερό ο Δημ. Λαμπράκης, «την ημέραν της ενάρξεως του πολέμου συνελήφθησαν και εξετοπίσθησαν εκατοντάδες πατέρες και αδελφοί των στρατιωτών. Παρά πάσαν ενέργειαν εκρατήθησαν πεισμόνως μέχρι τέλους, μολονότι τα παιδιά των επολεμούσαν εις τα Αλβανικά βουνά και πολλοί ετραυματίζοντο, εφονεύοντο, ηνδραγάθουν».

*Ο δε Γεώργιος Μόδης, αφού περιγράφει εκτενώς στα απομνημονεύματά του την αδυναμία του να εμποδίσει τις εκτοπίσεις (σ. 391-3), καταλήγει στην πικρή διαπίστωση πως «αποδειχθήκαμε άλλη μια φορά ανίκανοι να διοικήσουμε λαούς».

Φάκελοι πολλαπλής χρήσης

Η αυξημένη «επαγρύπνηση» του μεταξικού καθεστώτος κατά του «εσωτερικού εχθρού» είχε κάποιες απρόβλεπτες συνέπειες.

Μια απ' αυτές ήταν η αντιστροφή της χρήσης των υπηρεσιακών φακέλων, που στις χαώδεις στιγμές της κατάρρευσης του μετώπου έπεσαν σε λάθος χέρια.

*«Πλείστοι αστυνομικοί διέπραξαν εγκληματική επιπολαιότητα να εγκαταλείψουν έκθετα τα εμπιστευτικά αρχεία των (Φλώρινα, Αμύνταιον)», διαβάζουμε σε επιστολή του Δημητρίου Λαμπράκη προς την εξόριστη κυβέρνηση (1944). «Οι Βούλγαροι έσπευσαν άμα τη εισόδω των Γερμανών να τα λάβουν και να επιδεικνύουν εις τους διστακτικούς και αμφιρρέποντας ταύτα, εις τα οποία ανεγράφοντο και ούτοι ως ύποπτοι» (ΓΑΚ/Αρχείο Εμμ. Τσουδερού, φ. Ε16).

*Το γεγονός επιβεβαιώνεται από «σημείωμα» της Υπηρεσίας Αλλοδαπών (22.7.1941) που φυλάσσεται στο ΕΛΙΑ: «Η Νομαρχία Φλωρίνης αναφέρει ότι περιήλθον εις τας Βουλγαρικάς αρχάς και διά τούτων εις τας Γερμανικάς όλοι οι φάκελλοι και οι ονομαστικοί κατάλογοι των υπόπτων και ως Βουλγάρων χαρακτηριζομένων, ούτω βάσει των στοιχείων τούτων θα ζητηθή η λειτουργία Βουλγαρικών Σχολείων και Εκκλησιών».

*«Η βουλγαρική προπαγάνδα είχε τις εγκληματικές συλλήψεις [του 1940-41] τρομερόν όπλο εναντίον μας», συνοψίζει ο Φλωρινιώτης Γεώργιος Μόδης. «Η Χωροφυλακή της έδωσε και ένα άλλο: Διοικήσεις και Υποδιοικήσεις στην φυγή τους, άφησαν έκθετα και τα εμπιστευτικά τους αρχεία. Δε θέλησαν να εξοδεύσουν και ένα σπίρτο και να τους βάλουν φωτιά. Και οι πράκτορες του Κομιτάτου τα πήραν και έδειχναν σ' ένα διστακτικόν ή και σταθερόν ιδικό μας την σελίδα όπου χαρακτηριζόταν "ύποπτος", "επικίνδυνος", "φανατικός Βούλγαρος" κ.λπ.» («Αναμνήσεις», Θεσσαλονίκη 2004, σ.393).

*Οι φάκελοι των «ύποπτων» Μακεδόνων δεν ήταν όμως το μοναδικό προϊόν των υπηρεσιών ασφαλείας που αξιοποίησε η βουλγαρική προπαγάνδα. Ερευνώντας τα αρχεία του βουλγαρικού ΥΠΕΞ, ανακαλύψαμε ένα φάκελο του 1940-44 με «ντοκουμέντα για τα εθνικά προβλήματα της Βουλγαρίας σε σχέση με τις εργασίες της προσεχούς ειρηνευτικής διάσκεψης, μετά το τέλος του πολέμου» (TsDA, f. 176k, op. 21, a.e. 2613). Το σημαντικότερο από τα έγγραφα που περιέχονται εκεί, και προορίζονταν να στηρίξουν τις βουλγαρικές αξιώσεις πάνω στην ελληνική Μακεδονία, είναι μια 17σέλιδη «στατιστική εθνολογική κατάστασις του [τότε] νομού Φλωρίνης».

*Καταρτισμένη το 1932 από το (ελληνικό) Β' Σώμα Στρατού, καταγράφει τόσο τον αριθμό των σλαβόφωνων κατοίκων ανά χωριό όσο και την ταξινόμηση των «εθνικών φρονημάτων» τους. Σε σύνολο 77.795 κατοίκων της επαρχίας Φλωρίνης, καταμετρούνται, έτσι, 60.288 «βουλγαρόφωνοι»: 11.554 «ελληνικής συνειδήσεως», 14.033 «βουλγαρόφρονες» και 34.701 «αμφίβολοι». Στην επαρχία Καστορίας, από τους 57.867 κατοίκους «βουλγαρόφωνοι» είναι οι 28.513: 10.418 «ελληνοσυνείδητοι», 4.986 «βουλγαροσυνείδητοι» και 13.109 «αμφίβολοι».

*Πώς να μην έτριβαν τα χέρια τους οι παραλήπτες αυτού του «εθνοπρεπούς» συλλογικού φακελώματος;

Η ξεχασμένη μειονότητα

Μια από τις πληθυσμιακές ομάδες που στις 28 Οκτωβρίου 1940 βρέθηκαν στο στόχαστρο των υπηρεσιών ασφαλείας ήταν, αναπόφευκτα, και οι ιταλικές παροικίες της Κέρκυρας και της Πάτρας.

Συγκροτημένες κατά κύριο λόγο από απόγονους πολιτικών προσφύγων των επαναστάσεων του 1848, οι κοινότητες αυτές αριθμούσαν τουλάχιστον 1.500 άτομα στην Κέρκυρα και 2.000-3.000 στην Πάτρα. Πολιτικά δεν διαφοροποιούνταν ιδιαίτερα από τον ελληνόφωνο περίγυρό τους, παρά την ύπαρξη οργανωμένων πυρήνων του ιταλικού φασιστικού κόμματος. Οι Ιταλοπατρινοί, άλλωστε, είχαν παίξει παλιότερα καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του τοπικού σοσιαλιστικού και αναρχικού κινήματος.

*Με το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου, το σύνολο αυτής της μειονότητας αντιμετωπίστηκε από τις αρχές ως de facto πέμπτη φάλαγγα. «Από της πρώτης ημέρας των εχθροπραξιών, η Αστυνομία της Κερκύρας προέβη εις την σύλληψιν και συγκέντρωσιν εντός του παλαιού φρουρίου απάντων των Ιταλικής καταγωγής Κερκυραίων και άλλων υπόπτων ή επικινδύνων διά την εθνικήν ασφάλειαν ατόμων. Το έργον τούτο ήχθη εις πέρας εντός ελαχίστου χρόνου», μας πληροφορεί χαρακτηριστικά το λεύκωμα της Αστυνομίας Πόλεων (σ. 19).

*Παρόμοιο ανθρωποκυνηγητό εξαπολύθηκε και στην Πάτρα: «Στις 5 το πρωί αστυνομικές δυνάμεις κυκλώσανε τη συνοικία του Αγίου Διονυσίου, όπου κατοικούσαν πολλοί Ιταλοπατρινοί, για να τους συλλάβουνε. Πιάσανε όμως τους πιο ακίνδυνους, γιατί οι οργανωμένοι φασίστες, ειδοποιημένοι από το τοπικό φάτσιο, δεν κοιμηθήκανε εκείνο το βράδι στα σπίτια τους». Οι συλληφθέντες «κλειστήκανε στις φυλακές του Μαργαρίτη και στη Μέση Σχολή» (Βασίλης Λάζαρης, «Πολιτική ιστορία της Πάτρας», τ. Β', Αθήνα 1986, σ. 403).

*Η καταδίωξη συνεχίστηκε όλο το Νοέμβριο. Με έγγραφό της προς τις κατά τόπους αστυνομικές αρχές, η Στρατιωτική Διοίκηση Πατρών διαβίβασε π.χ. στις 19.11.40 καταστάσεις «ιταλών το γένος προσώπων, κατοικούντων και διαμενόντων εν Πάτραις και εν τοις περιχώροις», τα οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, «δρώσιν αντεθνικώς, προπαγανδίζουν ιδέας και διασπείρουν φήμας προς τον σκοπόν να αποθαρρύνουν τον πληθυσμόν», ζητώντας την άμεση σύλληψή τους (όπ. π., τ. Γ', Αθήνα 1989, σ. 43).

*Αναλυτικές πληροφορίες παρέχει το πρόσφατα δημοσιευμένο «Ημερολόγιο» της τοπικής Χωροφυλακής (Ξενοφών Παπαευθυμίου, «Εδέχθημεν αεροπορικήν επιδρομήν», Πάτρα 2005). Ηδη από τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου οι σταθμάρχες ενημερώνονται «να ώσιν έτοιμοι να συλλάβουσι τους Ιταλούς βάσει καταστάσεων» και λίγο μετά περνούν στη δράση: «Κατά διαταγήν Υφυπουργείου Δημοσίας Ασφαλείας συνελήφθησαν άπαντες οι Ιταλοί μέχρι της 8ης πρωινής ώρας» (σ. 9). Το επόμενο διήμερο, ο επικεφαλής της Υποδιοίκησης πηγαίνει με 22 στρατιώτες στο Προάστειο, συλλαμβάνει 300 Ιταλούς και τους στέλνει «εις το στρατόπεδον συγκεντρώσεως εις Πάτρας» (σ. 10-11). Μεταξύ 4-30 Νοεμβρίου ασχολείται, τέλος, «με την εκκαθάρισιν της περιφερείας από κρυπτομένους ιταλούς υπηκόους και αλβανούς τοιούτους».

Υπήρξαν όμως και «παράπλευρα» θύματα: Στις 29.10.40 στα Ζαρουχλέικα «δύο στρατιώται καταδιώκοντες φεύγοντα Ιταλόν και πυροβολούντες, εφόνευσαν εξ αμελείας δύο γυναίκας» (σ. 10). Τρεις πάλι από τους 7 νεκρούς του ιταλικού βομβαρδισμού στις 2.11.40 ήταν Ιταλοπατρινοί (σ. 12).

*Εξίσου προδιαγεγραμμένο υπήρξε το τέλος αυτής της «αλλογενούς» μειονότητας. Ηδη από την άνοιξη του 1944 ο βρετανός πρεσβευτής Ρέτζιναλντ Λίπερ προεξοφλούσε πως «οι 2.000 περίπου Ιταλοί της Πάτρας δεν μπορούν να παραμείνουν» μεταπολεμικά στη χώρα (FO 371/43775, Leeper to Eden, 29.5.44, Νο 107). Την επαύριο της απελευθέρωσης καταγράφηκαν στην πόλη 1.943 άτομα, εργάτες κατά 90%, που περίμεναν μέρα με τη μέρα την εκδίωξή τους. «Τελικά το σύνολο σχεδόν των ιταλοπατρινών αναχώρησε για την Ιταλία, στα τέλη του Δεκέμβρη του 1945, με τις κορβέτες "Πάτραι" και "Θεσσαλονίκη", ενώ στην αχαϊκή πρωτεύουσα παρέμειναν μόνο εκατό οικογένειες» (Β. Λάσκαρης, όπ. π., τ. Δ', Πάτρα 1990, σ. 53-4).

*Συνοπτικότερες διαδικασίες υιοθετήθηκαν στην Κέρκυρα. Με την απελευθέρωση, η αστυνομία συνέλαβε όχι μόνο «τους ιταλούς υπηκόους, οίτινες διέπραξαν εγκλήματα κατά του λαού», αλλά και «τα λοιπά μέλη της ιταλικής παροικίας, προς πρόληψιν αυτοδικιών και αντεκδικήσεων εις βάρος των» (Λεύκωμα, σ. 19-20). Στις 13.10.44 πραγματοποιήθηκε «αυθόρμητο συλλαλητήριο» με αίτημα την εκδίωξή τους και με αποτέλεσμα τον εγκλεισμό τους στο φρούριο της πόλης. Τέλος, «στις 7 Νοέμβρη φορτωθήκανε σε νορβηγικό φορτηγό που στείλανε οι Αγγλοι και πήγανε στην Ιταλία» (Οδυσσέας-Κάρολος Κλήμης, «Ιστορία νήσου Κέρκυρας», Κέρκυρα 1992, σ. 174).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Απόστολος Δασκαλάκης, «Ιστορία Ελληνικής Χωροφυλακής 1936-1950»

(Αρχηγείον Χωροφυλακής, Αθήναι 1973).

Δίτομη επίσημη (κι εξιδανικευτική) παρουσίαση της δράσης του σώματος επί 4ης Αυγούστου, Κατοχής και Εμφυλίου. Συνοπτική περιγραφή της προληπτικής καταστολής του «εσωτερικού εχθρού» το 1940-41.

«Τα 40 χρόνια της Αστυνομίας Πόλεων»

(Λεύκωμα του περιοδικού «Αστυνομικά Χρονικά», Αθήναι 1961).

Σποραδικές πληροφορίες για την εξουδετέρωση «υπόπτων» και μειονοτικών κοινοτήτων στη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου.

Γιώργος Μαργαρίτης, «Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες»

(Αθήνα 2005, εκδ. Βιβλιόραμα).

Η εξόντωση των Εβραίων και η εθνοκάθαρση των Τσάμηδων της Ελλάδας στη διάρκεια της Κατοχής.

Γιάννης Σάρρας, «Μνήμες της τραγικής περιόδου 1936-1945»

(εκδ. Στ. Βασιλόπουλος, Αθήνα 2001).

Εξαιρετικά ψύχραιμη περιγραφή (και) της αντιμετώπισης των Τσάμηδων στη διάρκεια του πολέμου.

Κολιόπουλος Ιωάννης κ.ά. «Η Φλώρινα στο έπος του Σαράντα»

(Θεσσαλονίκη 2008, εκδ. Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών).

Συλλογή επίσημων «ημερολογίων» στρατιωτικών μονάδων και πλήρης αποσιώπηση των εκτοπίσεων και λοιπών κατασταλτικών μέτρων που επέστησαν οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες.

ΔΕΙΤΕ

«Ελα να δεις τον παράδεισο»

(Come see the Paradise) του Αλαν Πάρκερ (1990).

Η οδύσσεια των αμερικανών πολιτών ιαπωνικής καταγωγής στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η ταινία γυρίστηκε μετά την επίσημη συγγνώμη (μετά αποζημιώσεων) του αμερικανικού κράτους προς τους πάλαι ποτέ εκτοπισθέντες πολίτες του.

Θα μάθουμε την αλήθεια για το ΄21;

Από τον Στάντη Ρ. Αποστολίδη

Γεωργίου Φίνλεϋ

Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως

μετάφραση: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

φιλολογική επιμέλεια: Αγγελος Μαντάς

Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, Τόμοι Α'-Β', σ. 540 + 456, 36 ευρώ

το δίτομο

Ούτε η πρώτη μετάφραση της Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως του Γ. Φίνλεϋ είν' αυτή που παρουσιάζεται απ' το Ιδρυμα της Βουλής, ούτε μοντέρνα! Εχει όμως ένα ασύγκριτο πλεονέκτημα: βγαίνει απ' την πένα του κορυφαίου της λογοτεχνίας μας: του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

Ενας φάκελος χαμένος από τις αρχές του 20ού αιώνα, καταχωνιασμένος στους δαιδάλους των Γενικών Αρχείων του Κράτους, περιείχε τη μετάφραση που ο Βλαχογιάννης είχε παραγγείλει στον σκιαθίτη λόγιο και δεν αξιώθηκε κανείς απ' τους δυο τους να τη δει τυπωμένη... Για να ποριστεί τα προς το ζην εκείνος προσφερόταν να μεταφράζει απ' το νησί του σημαντικά έργα, που βλέπουν σιγά σιγά το φως, στην πρέπουσα μορφή τους ύστερα από 100 χρόνια, όπως το Εγκλημα και τιμωρία του Ντοστογιέφσκι στις εκδόσεις Ιδεόγραμμα, η Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του Γκόρντον (υπό επεξεργασία), και τούτη 'δω του Φίνλεϋ. Οι περιπέτειες του χειρογράφου πολλές, μα εντέλει τίποτα δεν χάνεται, και οι βιβλιόφιλοι έχουν στα χέρια τους πλέον μια πολύτιμη ιστορική έκδοση και μαζί ένα μοναδικό παπαδιαμαντικό ντοκουμέντο.

Σκωτσέζος νομικός ο Φίνλεϋ, που 'ρθε εικοσπεντάρης ενθουσιασμένος απ' τον απελευθερωτικό Αγώνα στην Ελλάδα κι έμεινε 'δώ ίσαμε τον θάνατό του, δίνει μια μεστή αφήγηση των γεγονότων του '21, από τους αγώνες των Σουλιωτών κατά του Αλή πασά και τις πρόδρομες κινήσεις των Φιλικών, ίσαμε την ψήφιση του Συντάγματος, το 1864. Συνάντησε τον Βύρωνα, πολέμησε εθελοντής στο πλευρό του Αστιγγος, γνώρισε προσωπικά πολλούς απ' τους πρωταγωνιστές της Επανάστασης και βάθυνε όσο λίγοι στον χαρακτήρα, τα προτερήματα και τ' αμέτρητα ελαττώματα του λαού στις κρίσιμες εκείνες ώρες. Δίχως να μασάει τα λόγια του και με κίνδυνο να κατηγορηθεί για εμπάθεια, μας κληροδότησε κάμποσα πορτρέτα μεγάλων «μορφών» του επαναστατημένου Γένους, τόσο αδρά σκιτσαρισμένα, που εύκολα θα προκαλούσαν το μένος των εθνολατρών...

Απ' όλους τους αγωνιστές μοναχά για τον Κανάρη βεβαιώνει πως και παλικάρι ήταν, κι έντιμος, και πατριώτης. Τα ίδια για τον Μιαούλη, τον Μπότσαρη, τον Μαυρομιχάλη, τον Νικηταρά, τον Διάκο και μερικούς ακόμη. Κι απ' τους φιλέλληνες: για τον Βύρωνα πρώτον πρώτον, μα και για τον Σανταρόζα, τον Μάγιερ, τον Αστιγγα και τον Εϋνάρδο, πως υπηρέτησαν αφιλοκερδώς την ελληνικήν υπόθεση. Μα πόσα δεν λέει για τη φιλαρχία, τη φιλοχρηματία, την μπαμπεσιά, την ιδιοτέλεια, τον μικροκομματισμό, την ανικανότητα, τη δειλία, την ανηθικότητα, την ακολασία και την ποταπότητα τόσων και τόσων «ηρώων», που μας πέρασαν τα σχολικά εγχειρίδια, μα και δεκάδων ξένων, που με το πρόσχημα του εθελοντισμού ωφέλησαν την τσέπη τους και την κοινωνική τους προβολή!.. Τι συναλλαγές με τους Τούρκους και προδοσίες ωμές του ασύστολου Ανδρούτσου, τι πειρατείες στο Αιγαίο και ληστρικές επιδρομές των Υδραίων στη Χίο, όπου βιάζαν κι έσφαζαν Ελληνίδες κι έκλεβαν γελάδια, την ώρα που ο τουρκικός στόλος επερχόταν!.. Τι οι κλέφτες του Πηλίου, κυνηγημένοι απ' τους Τούρκους να καταφεύγουν στη Σκιάθο κι εκεί να ρημάζουν τον τόπο αρπάζοντας τις περιουσίες ομοθρήσκων!.. Τι ώς κι ο Γέρος του Μοριά ν' αναβάλει, λέει, την επίθεση στην Τριπολιτσά διαπραγματευόμενος περισσότερα λύτρα απ' τους πολιορκημένους και μετά να κλέβει και να καίει ελληνικά χωριά για να εξασφαλίσει λάφυρα στους στρατιώτες του!.. Τι ο στόλος ο υδραίικος να μη βγαίνει για επιχειρήσεις αν δεν προπληρώνονταν απ' το εθνικό ταμείο τα πληρώματα για 15 μέρες!.. Τι ο Αναγνωσταράς να εισπράττει μισθούς για 700 άντρες και να πέφτει πολεμώντας στη Σφακτηρία σαν λιοντάρι, επικεφαλής 17 όλων κι όλων!.. Τι για την προδοτικότατη στάση των καλογέρων του Αγίου Ορους!.. Τι για τον κομματισμό του Κωλέττη, την αμάθεια του Κουντουριώτη και του Μπόταση, την αλαζονεία του Σισίνη!.. Τι για τα δάνεια και τη διασπάθιση των χρημάτων των φιλελληνικών κομιτάτων από διάφορους λωποδύτες, μ' αποτέλεσμα να βρεθούμε από γενέσεως του ελληνικού κράτους χρεωμένοι...

Εύκολα θα τον κατηγορούσε κανείς ως ανθέλληνα, ή θα τον έβρισκε πικρόχολο. Ομως μια αυστηρή φράση του αρκεί να βεβαιώσει για τη σοβαρότητα της κρίσης του: «η Ελληνική Επανάστασις δεν παρήγαγεν άνδρα υπερόχου μεγέθους, ούτε πολιτικόν με τιμήν άσπιλον, ούτε στρατιωτικόν με αξίωμα επιβάλλον. Αλλ' η αληθής δόξα της έγκειται εις την αδάμαστον ενεργητικότητα και την ακλόνητον καρτερίαν του πολλού λαού». Και ξανά παρακάτω η ίδια διαβεβαίωση: πως ο λαός πολέμησε και με το αίμα των απλών ανθρώπων και με τη δική τους σθεναρότητα κερδήθηκε η υπόθεση, όχι με τις «μεγάλες πράξεις» κανενός «ταγού»!.. Και ποιος θα διαφωνήσει πως αυτή είν' η μεγαλύτερη αλήθεια για τόσα και τόσα «κατορθώματα» της φυλής;...

Πολυτιμότατα τα γραφόμενά του για τον αγώνα των Σουλιωτών εναντίον του Αλή πασά, ου μην αλλά και για την καθαρά ληστρική τους στάση έναντι όλων αδιακρίτως των γειτόνων τους, που υπέφεραν τόσο από τις βαναυσότητες και τις καταπιέσεις τους!.. Εξίσου ενδιαφέρουσες οι πληροφορίες του, από πρώτο χέρι, για τη γενικότερη στάση των Αρβανιτών στο '21 -πότε και πώς συνεργάστηκαν στην απελευθέρωση απ' τον τουρκικό ζυγό, αλλά και πόσο εύκολα άλλαζαν κάθε λίγο και λιγάκι στρατόπεδο!.. (Και ποιος έχει, άλλωστε, αντικειμενικά σταθμίσει το ποσοστό της συνεισφοράς τους, όταν ο Φίνλεϋ τουλάχιστον βεβαιώνει, βάσει των αριθμών, ότι το Ναυτικό του Αγώνα αποτελούνταν κατά τα δύο τρίτα από Αρβανίτες!) Διαφωτιστικότατη ακόμα η κρίση του για τους «κλεφταρματολούς», στους οποίους επίσης δεν χαρίζεται, θεωρώντας πως με τη δράση τους εδραίωσαν τη λανθασμένη πεποίθηση πως οι άτακτοι χρειάζονταν στον Αγώνα, και μ' όλη την απερίγραπτη παραδοπιστία τους, τις ληστείες, την εκδικητικότητα, τ' αλληλοφαγώματά τους, δοξάστηκαν στα μάτια του λαού όσο κανείς! Επικρίνει όμως και τους Φιλικούς για τις ανεδαφικές τους ενέργειες, χωρίς να προσκομίζει επαρκή στοιχεία -και ίσως παίζει εδώ κάποιο ρόλο η αγγλική οπτική του σ' αντίθεση με την εκ Ρωσίας ορμώμενη Φιλική Εταιρία! Μέμφεται την όλη επιχείρηση της εξέγερσης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες υπό τον υπερφίαλο Αλ. Υψηλάντη, καταγράφοντας την ανοργανωσιά και τις ανώφελες ωμότητες, που αποξένωσαν το κίνημα απ' τις καρδιές των λοιπών Βαλκάνιων. Θλίβεται για τις εμφύλιες έριδες μεταξύ καπεταναίων και προκρίτων την ώρα που πλάκωνε ο Ιμπραήμ, ενώ καταγγέλλει τους καλαμαράδες για τα ψευτοσυντάγματα, τα σκαρωμένα με μόνο σκοπό να παραπείθουν τους ξένους για «Ελευθερία, δημοκρατία και ισότητα» που τάχα βασίλευαν στην αναγεννώμενη Ελλάδα. Δείχνει με το δάχτυλο τις επαίσχυντες προδοσίες τόσων και τόσων διασήμων «μαχητών»! Μαίνεται και κατά του Καποδίστρια -μα εδώ αποδεικνύεται μάλλον εμπαθής! Η περίφημη ρήση του Κυβερνήτη προς τον καθηγητή του νεοϊδρυθέντος Πανεπιστημίου, πως «ο λαός δεν έχει ανάγκην του Γοργίου», διαστρέφεται στ' ότι «απαγόρευσε να διδάσκεται ο Γοργίας»! Του αρνείται και κάμποσα που πράγματι θεμελίωσε και στέκουν ακόμα να μας τον θυμίζουν... Κι όσο προχωράει σε νεότερα γεγονότα τόσο μοιάζει να χάνει την ψυχραιμία και την αμεροληψία του, ενώ διαφαίνεται ολοένα εντονότερη η αγγλοφιλία του. Μικρολογεί δε και ξεπέφτει συχνότερα σε δημοσιογραφική καταγραφή γεγονότων.

Μολαταύτα, ο επιμελής αναγνώστης πολλά έχει να εισπράξει, αν μη τι άλλο σαν ερεθίσματα προς έρευνα, σαν ανοιχτά ερωτήματα που γυρεύουν αποκρίσεις, σαν αμφιβολίες που πρέπει να αρθούν με τεκμηριωμένη μελέτη των δεδομένων και διασταύρωση από άλλες πηγές. Κι αυτή βέβαια θα 'ταν μια δουλειά που θ' άξιζε να γίνει σε ειδικό υπομνηματισμό. Διότι ο μεν ακαδημαϊκός Κ. Σβολόπουλος ακραγγίζει στην Εισαγωγή του τα σχετικά θέματα, πλην δεν βαθαίνει, αναλωνόμενος με περισσό βερμπαλισμό, σε ανούσιες φράσεις του τύπου: «Ανάμεσα στις πολυεπίπεδες επιπτώσεις (!) της εξέγερσης του '21 περιέχεται (!) η ανάδειξη του ιστορικού προσώπου του Νέου Ελληνισμού» (Δεν ξέρει καν ότι οι «επιπτώσεις» λέγονται μόνον επί αρνητικού;) Παρακάτω, πάλι, γράφει για: «ταυτόσημες αρετές και αδυναμίες του ιστορικού»!.. (Πώς ...ταυτόσημες, παραμένει αίνιγμα!)

Λείπει επίσης μια στοιχειώδης καθοδηγητική Βιβλιογραφία με τα εγκυρότερα σχετικά έργα, ενώ αντιστρόφως το Γλωσσάριο εξηγεί άνευ λόγου λέξεις τόσο γνωστές και κοινότοπες (ασκέρι, βεζίρης, κάθαρμα, κεμέρι, μπουλούκι, οκά, παράς, συμπαρομαρτώ, φάλαρα, φλάμπουρο, φρεγάτα κ.λπ.), που εύκολα θα μπορούσε να μειωθεί στο μισό και λιγότερο!

Εκτός της ιστορικής αξίας όμως, το πόνημα του Φίνλεϋ διαθέτει και αρετές λογοτεχνικές αδιαμφισβήτητες. Οι περιγραφές του, ντυμένες το επίσημο ένδυμα της παπαδιαμάντειας καθαρεύουσας, παρασύρουν με την έντονη υποβλητικότητά τους -όπως εκείνη της παράδοξης συνάθροισης του στόλου του Ιμπραήμ, προτού καταπλεύσει στα ελληνικά νερά: «Την 20ήν Ιουλίου 1824, ο Ιμπραήμ εισέπλευσεν εις τον κόλπον της Μάκρης ...προς εορτασμόν του Μπαϊραμιού... Το απόγευμα όλοι οι στρατιώται συνήχθησαν εις τον αιγιαλόν. Οταν ο ήλιος έδυσε, λαμπροί φανοί υψώθησαν εις τους άκρους ιστούς όλων των πλοίων, και όλα τα κανόνια εβρόντησαν εις χαιρετισμόν. Τα στρατεύματα τα επί της ακτής εμιμήθησαν το παράδειγμα, πυροβολούντα κατ' ουλαμούς, λόχους και τάγματα, όσον το δυνατόν ραγδαίως μέχρις ου το πυρ των απέβη συνεχής τουφεκοβολισμός καθ' όλην την γραμμήν, παραταθείς εις ακατάπαυστον ροίβδον επί τέταρτον της ώρας. Το θέαμα ήτο έκφυλον και αλλόκοτον, εν ερήμω κόλπω, ου υπέρκεινται οι έγγλυφοι τύμβοι της αρχαίας Τελμησσού. Ο Ιμπραήμ εφαίνετο ζηλώσας την παραφροσύνην του Καλιγούλα. Αίφνης όταν ο σμάραγος των πυροβολισμών ωγκώθη εις ήχον όμοιον του της βροντής, πας θόρυβος εσίγησε, και καθώς έφευγεν ο καπνός, το λεπτόν αργυρούν δρέπανον της νέας σελήνης έγεινεν ορατόν. Παρατεταμένη βοή μετά θλιβεράς αρμονίας υψώθη εκ του στρατού και του στόλου. Εν λεπτόν ύστερον, εκατόν πυρσοί ως διά μαγείας ανήφθησαν. Η γραμμή διελύθη, και ο εσμός των οπλιτών σπευδόντων να λάβωσι το πιλάφι των, ανεμίμνησκε τον θεατήν ότι η φαντασμαγορία εις την οποίαν είχε παραστή ήτο παροδικόν μόνον διάλειμμα αιματηρού δράματος».

Ποιος δεν απολαμβάνει σαν ήχους από την πρώτη ποίηση της ζωής μας, σα μουσική, τη νύχτα, μακρινή, που σβήνει τους «ροίβδους» και τους «σμάραγους» - λέξεις λησμονημένες, ν' αστράφτουν ξαναστιλβωμένες απ' την αρχαΐζουσα σκουριά τους μες στις περίτεχνες συντάξεις του Σκιαθίτη;.. Η γλώσσα του, κι ας μην είν' η κρυστάλλινη των λογοτεχνικών του έργων, κι ας υπηρετεί ξένο λόγο, προκαλεί με τον πλούτο και τις καινοτομίες της, την επιγραμματικότητα και τη δύναμή της. Κάτω απ' την ιστορική ανάπτυξη προβάλλει πάντα ο γνήσιος δημιουργός και αχνοδιακρίνεις πού και πού ώς και τις ομορφιές της θρυλικής εκείνης Μοσχούλας, απ' τ' «Ονειρο στο κύμα»!...

Ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτες οι προσωπογραφίες των αγωνιστών, με καίριες ψυχογραφικές παρατηρήσεις, σμιλεμένες από ικανότατο τεχνίτη. Για τον Βύρωνα, λ.χ., σημειώνει: «Ο χαρακτήρ και η διαγωγή του ήσαν πλήρη αντιθέσεων. Εφαίνετο ως εάν δύο διάφοροι ψυχαί κατείχον εναλλάξ το σώμα του. Η μία ήτο θηλυπρεπής και πλήρης συμπαθείας, η άλλη αρρενωπή, και εχαρακτηρίζετο διά κρίσεως διαυγούς, απροσωπολήπτου, και διατριβούσης περί τα καίρια. Οταν ήρχετο η μία, η άλλη έφευγε. Οταν συνηντώντο αι δύο, η συμπαθής ψυχή του ήτο ο τύραννός του. Ησθάνετο την έλλειψιν της εγκρατείας και αυτοδεσποτείας». Δεν θα μπορούσε να σταθεί γι' αρχή μεγάλου μυθιστορήματος;.. Ή μήπως υπολείπεται σε δύναμη, τάχα, η χαραγμένη στους αντίποδες, λες, μορφή του Ανδρούτσου: «Επεδίωκε το ίδιον συμφέρον του, χωρίς να υποτάσσεται εις χαλινόν τινα καθήκοντος, ηθικής ή θρησκείας. Ο χαρακτήρ του ήτο κράμα εκ των χειρίστων κακιών των Ελλήνων και Αλβανών. Ητο κίβδηλος όσον ο δολερώτερος Ελλην και φιλέκδικος όσον ο πλέον αιμοδιψής Αλβανός. Είχε προσέτι άκραν φιλαργυρίαν, καθολικήν δυσπιστίαν και θηριώδη σκληρότητα». Μήπως Ιστορία και Μυθιστορία είναι κατά βάσιν το ίδιο; Και τι ποιότητες τραγωδίας καθαυτό αρχαιοελληνικής υπόκεινται, με συμπλοκές προσώπων συμβολικών διαστάσεων άσπρου-μαύρου, που η συνέργεια Φίνλεϋ-Παπαδιαμάντη τις ανασύρει απ' τον βυθό της Πραγματικότητας!..

Πολλά θα 'χε να σημειώσει ο σχολαστικός για παραλείψεις κι επιμέρους αστοχίες του μεταφραστή, που δούλευε ο κακόμοιρος απομονωμένος, δίχως στοιχειώδη καν βοηθήματα. Οταν όμως αυθαιρετώντας στο γράμμα του κειμένου -και υπηρετώντας πιστότατα το πνεύμα του-, περιγράφει τους Υδραίους που αποβιβάστηκαν σαν πεζικό στη Μουνυχία, ως: «θαλάσσιους χερσοβάτες», ποιεί κάτι πολύ περισσότερο από απλή μετάφραση -μας χαρίζει γενναία ανάπλαση του πρωτοτύπου! Κι αυτή 'ναι δωρεά εσαεί!..

Η Ιστορία του '21 ακόμα δεν έχει οριστικά γραφτεί! Κι ο Φίνλεϋ δεν πρέπει να 'ναι ασφαλώς το μόνο βιβλίο που θα διαβάσει κανείς. Σίγουρα όμως θα λειτουργήσει σαν κεντρί σε μια εποχή που χρειάζονται κεντρίσματα!

Ουιγούροι: Οι τελευταίοι Τούρκοι της Κίνας

To magnus opus του Τουρκισμού και η ιστορική αρχή των Τούρκων
Το 1923 ο Ζιγιά Γκιοκάλπ ένας κουρδικής καταγωγής Νεότουρκος καταγόμενος από το νυν επίκεντρο του κουρδικού αποσχιστικού κινήματος Ντιγιάρπαγκιρ, συνέγραφε γεμάτος νεοτουρκικό εθνικιστικό πάθος και έμπυρο ενθουσιασμό ό,τι αντιστοίχως για τους απανταχού κομμουνιστές αποτελεί το «κομμουνιστικό μανιφέστο και ό,τι για τους εθνικοσοσιαλιστές του μεσοπολέμου αποτελούσε ο χιτλερικός « Αγών μου», τις « Αρχές Τουρκισμού». Ο ίδιος αν και καταγνώσας την κουρδική του συνείδηση εφρόντιζε πάντα να την υποβαθμίζει υπέρ του «τουρκικού του οράματος».
Ας πάμε στις απαρχές του τουρκικού λαού:
Ο τουρκικός εθνικισμός πριν λάβει την μορφή του παντουρκισμού το 1909 είχε εμποτισθεί με στοιχεία μεγαλοϊδεατισμού ήδη από την οργάνωση αντιτιθέμενων στα φαναριώτικα – πατριαρχικά συμφέροντα Τούρκων, την «Παντουρανική Κοινωνία» του 1839, και έκτοτε αποκρυστάλλωσε μία ιστορική στόχευση και κατεύθυνση αναμειγνύων μυθικά στοιχεία με πραγματικές πηγές. Μέσα από αυτήν την ιστορία, ή μυθιστορία, ο τουρκικός στρατός επενδύει τον μύθο του «Ατρόμητου Τούρκου Στρατιώτη με την χαλκέντερη ασημένια καρδιά», με την οποία γαλουχούνται γενιές και γενιές της γείτονος μέχρι τούδε. Η αφήγηση λοιπόν εν περιλήψει έχει ως εξής: Οι Τούρκοι ονομαζόμενοι και ως Του – Τζυέχ ή Του – Κνε από τους Κινέζους, προέρχονται από τους Σιουνγκ – Νου (Hsiung – Nu) νομαδικό τουρανομογγολικό λαό εμφανιζόμενο ήδη κατά τον 3ο αιώνα πΧ στις στέπες της Κεντρασίας όπου και κυριάρχησε ως χαλαρή φυλετική ομοσπονδία μέχρι και το 2ο αιώνα μΧ. Η φυλή αυτή αρχικά φιλειρηνική νομαδική και ποιμενική, αργότερα ευρέθη σε συγκρουσιακή πορεία τόσο με τους γείτονες Μογγόλους όσο και τους δυνάστες της περιοχής Κινέζους.
Κατόπιν πλείστων όσων αλληλοκατακτήσεων και καταστροφών, οι Τούρκοι στην χρυσή εποχή τους, ήτοι κατά τον 6ο αιώνα μ.Χ. φθάνουν στην Κολοφώνα της δόξης του εκτεινόμενοι από την σημερινή Μογγολία έως τα Βουνά της Κίνας και έχοντες επαφές για πρώτη φορά με τους Ανατολικορωμαίους Βασιλείς εκείνης της εποχής όπως ο Φλάβιος Ιουστίνος Αύγουστος ο 2ος γύρω στο 580 μΧ.Όμως η αχανής αυτή αυτοκρατορία ελλείπουσα στιβαρής κεντρικής διοικήσεως και στοιχειωδών πολιτειακών θεσμών διελύθη εξ ων συνετέθη με τους Δυτικούς Τούρκους να μετασχηματίζονται σε Τάταρους, Τουρκομάνους, Κιργισίους κοκ. Αντιθέτως οι Ανατολικοί κράτησαν την συνοχή τους και απετέλεσαν μία σοβαρή απειλή στα βορειοδυτικά σύνορα της αχανούς Αυτοκρατορίας των Κινέζων ιδίως αυτών των Sui και των περίφημων Τ`ang. Ήταν η χρυσή εποχή τους, η επική περίοδος των “Κοκ Τurks” ή «Göktürk» των επονομαζομένων και ως «Ουράνιων» Τούρκων, ζώντων σε μία φαντασιακή ελευθέρια κοινωνία γενναίων πολεμιστών – ποιητών.
Η «μεγάλη αυτοκρατορία των Ουρανίων Τούρκων» όμως μετά από ατελείωτες συρράξεις τόσο με Κινέζους όσο και με τουρκογενείς και άλλους μογγολικούς λαούς κατεστράφη τελικώς από τους Κιργισίους το 850μ.X. Εξαιρετική ιστορική ειρωνεία είναι ότι το 749μ.Χ κατεκτήθησαν για σύντομο χρονικό διάστημα από τους πρωταγωνιστές της ιστορίας μας Ουιγούρους.

Σήμερα όταν ομιλούμε για Τούρκους ουσιαστικά αναφερόμεθα σε «τουρκόγλωσσους».

Είναι χαώδης η φυλετική διαφορά σήμερα Τούρκων, Ουζμπέκων, Τατζίκων, Κιργισίων, Καζακστανών, Ουιγούρων κοκ. Ιδίως οι εγγύς Ευρώπης Τούρκοι θυμίζουν μάλλον Έλληνα ή Σέρβοκροάτη Βαλκάνιο παρά τους πάλαι ποτέ «πολεμιστούς του θεού Οθμάνους». Οι δε Ουιγούροι θεωρούνται ο πρώτος τουραναμογγόλος λαός που περί τα 2.500 χρόνια ανεμείχθη με Ευρωπαίου και ωρισμένους παλαιοσλαύους, ώστε άκόμη και σήμερα να υπάρχουν μεταξύ των αρκετοί με ανοικτά χαρακτηριστικά (ξανθοί, γαλανά μάτια, ροδαλό ΄δέρμα κοκ).

Όμως έτσι ή αλλοιώς, ετησίως γίνεται με όλες τις τιμές στην Κωνσταντινούπολη η γιορτή όλων των Τουρκικών Εθνών. Αν και ο παντουρανισμός ευδοκίμησε κυρίως σε Τουρκία και Ουζμπεκιστάν, ουδέποτε εγκαταλείφθηκε ως ιδέα από τους γείτονες. Πάντοτε προσκαλώνται όλοι οι απόγονοι ή συγγενείς των «Ουρανίων Τούρκων» μέσα σε αυτούς φυσικά και το πολύτιμο πετράδι - τελευταίο οχυρό του «πανίσχυρου παρελθόντος», οι Ουιγούροι.

Και εκεί αρχίζουν τα προβλήματα με την China…
Ουιγούροι: Η ιστορία τους η θρησκεία τους η μοναξιά τους και τα πάθη τους:
Οι Ουιγούροι (Uigur, Uygur, ή Uighur και Hoy-Hu, Üan-Ga, ή Chiu Hsing στα κινεζικά) αποδίδονται στα αρχαία αλταϊκά «παλαιοτουρκικά» ως η συνομοσπονδία των 9 φυλών»

και με τους ως άνω Kok Turks αποτελούσαν τα ισχυρότερα τουρκικά φύλα στην ανατολική Κεντρασία. Σήμερα κατοικούν στην πλουσιώτατη σε φυσικούς πόρους επαρχία του Ξινγιάνγκ (Xinjiang) στην Κίνα αριθμούν περί τις 7,200,000 ψυχές ήτοι το 45% περίπου της επαρχίας και το 0,68% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Κάποιοι ανεβάζουν τον αριθμό τους εντός Κίνας στα 8.400.000. Επίσης μπορούμε να τους βρούμε ως μικρές μειονότητες στo Πακιστάν τη Ρωσία, το Καζακστάν, την Κιργιζία, τη Μογγολία, το Ουζμπεκιστάν, την Τουρκία (Ιδίως πολιτικοί πρόσφυγες), αλλά και στην κεντρική επαρχία Γιουνάν της Κίνας (περί το 1.000.000). Η πρώτη αναφορά στους Ουιγούρους γίνεται κατά την δυναστεία των Πέι- Βέι τον 5ο αιώνα μ.Χ, ενώ οι απώτατες τους ρίζες συγγενεύουν και με τους μετέπειτα Ούνους ισχυρό γονίδιο των οποίων επιβιώνει στην Ουγγαρία που άλλωστε τιμά τον Αττίλα ως έναν από τους εθνικούς της ήρωες.
Έπρεπε να περάσουν εκατοντάδες χρόνια ώστε αυτοί οι νομάδες να αποτελέσουν πολιτική οντότητα κάτι που κατάφεραν μόλις το 744 όταν ομού με τους υποτελείς τους τουρκογενείς Βασμύλους και Κουαρλούγους νίκησαν τον Χάνο των Göktürk και ίδρυσαν στα Αλταϊκά Βουνά του Ξινγιάγκ μία αυτοκρατορία που άνθησε για 100 περίπου χρόνια έως και το 840.Τότε ανέτειλε η χρυσή εποχή τους, με τους Ουιγούρους να κατακτούν εδάφη μέχρι

και την Κασπία Θάλασσα και να ετοιμάζουν μεθοδικά την απόλυτη σύγκρουση ή άλλως την αναμέτρησή τους με την δυναστεία των T`ang. Όμως ως είθισται εμφύλιες συγκρούσεις

αλλά και λιμοί τους εξασθένησαν τόσο ώστε οι Κιργίσιοι να τους καταστρέψουν ολοκληρωτικά κάπου την άνοιξη του 840. Στα ερείπια της Ουιγουρικής αυτοκρατορίας το γένος τους ήκμασε στις περιοχές Gansu, Xinjiang, και Chu River όπου ίδρυσαν και διάφορα κρατικά υβρίδια μέχρι την μογγολική κατάκτηση και τον πλήρη εξανδραποδισμό τους από τον Τζέκινς Χαν, του οποίου ο γυιός Chagatai Khanate εκληρονόμησε την περιοχή.

Κατόπιν πολλών εισβολών η περιοχή αυτή ονόματι Ανατολικό Τουρκεστάν ή Ουιγουριστάν απέλαυσε μία τελυταία ακμή με το κράτος των επτά πόλεων ή άλλως Yettishar ανεγνωρισμένη εκτός των άλλων από την Οθωανική Αυτοκρατορία την Τσαρική Ρωσσία και την Μεγάλη Βρεττανία (1873-1875). Τον 19ο αιώνα η ισχυρή κινέζικη αυτοκρατορική δυναστεία των Qing καταλαμβάνει το Ανατολικό Τουρκεστάν και του αποδίδει το όνομα «Kashgar Sinkiang», σημαίνον «Νέα Επικράτεια ή Νέα Περιοχή».
Οι Ουιγούροι ήσαν αρχικά Μανιχαϊστές. Από τον 11ο αιώνα αρχίζει ο συστηματικός εξισλαμισμός τους που θα διαρκέσει μέχρι και τον 15ο αιώνα οπότε και οι τελευταίοι της φυλής ησπάσθησαν τις διδαχές του Μωάμεθ. Η ιστορία της μουσουλμανικής διεισδύσεως

στην Άπω Ανατολή περίπου μυθιστορηματική: Υποτίθεται ότι δεκαοκτώ χρόνια μετά τον θάνατο του Μωάμεθ, άραβες χαλίφηδες απέστειλαν αντιπροσώπους στον Κινέζο αυτοκράτορα Γκαοτζόνγκ (Gaozong) για να τον μυήσουν στο Ισλάμ. Ο αυτοκράτορας,

παρότι ηρνήθη ευγενώς να ασπασθεί τη νέα θρησκεία, διέταξε την κατασκευή ενός μεγαλόπρεπου τζαμιού στην Καντόνα ως ένδειξη σεβασμού προς τα ισλαμικά διδάγματα.

Μια ιστορία που μας παραπέμπει προς αυτήν του Ηρακλείτου με τους απεσταλμένους του Μωάμεθ με μία κοινή συνισταμένη: Όποιοι δεν αντεστάθησαν ηθικώς ιδεολογικώς και εξουσιαστικώς στον Μωάμεθ και τους απογόνους του, είχαν ως παρακαταθήκη την ανοχή του. Αντίθετο παράδειγμα οι βιαίως εκπεσόντες Σασσανίδες της Περσίας…
Ο λαός των Ουϊγούρων φημίζεται για τη μόρφωσή του, μάλιστα υπήρξαν πλείστα όσα σημαίνοντα μέλη της εθνότητας που εργάστηκαν σε υπουργεία και πρεσβείες διαφόρων κρατών, δάσκαλοι, αξιωματικοί του στρατού, πρεσβευτές και διανοούμενοι. Η λογοτεχνία

των Ουϊγούρων είναι ιδιαίτερα πλούσια και κάποια από τα βιβλία τους έχουν μεταφραστεί σε δυτικές γλώσσες. Οι Ουϊγούροι ετύπωναν τα βιβλία τους για εκατοντάδες χρόνια προτού εφευρεθεί η τυπογραφία από τον Γουτεμβέργιο. Αφού ησπάσθησαν το Ισλάμ, κατά τον 10ο αιώνα, υιοθέτησαν την αραβική αλφάβητο. Με την κινεζική επέλαση επεβλήθη το λατινικό αλφάβητο εν΄/ώ σιγά σιγά εκαθίστανται τα ιδεογραφήματα τωνΧαν.
Οι Κινέζοι εφορμούν…
Η επαρχία Σινζιάνγκ έχει πληθυσμό 20 εκατομμύρια κατοίκους. Το Πεκίνο από τη δεκαετία του 1950 εποικίζει συστηματικά την περιοχή με μέλη της κυρίαρχης φυλής Χαν. Το 1953 οι Χαν κάτοικοι της Ξινζιάνγκ ήσαν το πολύ μισό εκατομμύριο, σήμερα σήμερα εγγίζουν τα 7.000,000 και αποτελούν αποτελούν περίπου το 42% του πληθυσμού...
Οι Ουιγούροι σε ένα ντελίριο εθνικού πατριωτισμού και αλυτρωτισμού εγκαθιδρύουν την «Τουρκική Ισλαμική δημοκρατία του Ανατολικού Τουρκεστάν το 1933», με την βοήθεια Κινέζων μουσουλμάνων και της Σοβιετικής Ένωσης . Το 1934, μόλις ένα χρόνο μετά,

η ακόμη αυτοκρατορική Κίνα λύει βάναυσα τις αυταπάτες τους…
Τα επόμενα χρόνια η Κίνα θα γνώριζε ραγδαία ανάπτυξη σε όλους τους τομείς. Προπαγανδιστική διδασκαλία και κρατικός εποικισμός ανεδείχθησαν ως πρωταρχική προτεραιότητα ενός αποτελεσματικόούχαοτικού κράτους δισεκατομμυρίων.

Οι Τούρκοι Ουιγούροι μπορούσαν να πηγαίνουν μόνο σε τζαμιά εγκεκριμένα από το κράτος τους. Απαγορευόταν η διδασκαλία της μητρικής τους γλώσσας στα σχολεία ενώ δόθηκαν επιδόματα σε εκατομμύρια Κινέζους για να μετακομίσουν προς αυτή την τεράστια δυτική επαρχία.
Καθόλον το δεύτερο μισό του 20 αιώνος πυρηνικές δοκιμές εγγύς κατωκημένων από Ουιγούρους περιοχών συνετέλεσαν στον θάνατο χιλιάδων Τούρκων από την ραδιενέργεια. Μη κυβερνητικές οργανώσεις καταγγέλλουν σωρεία παραβιάσεων, χιλιάδων πολιτικών κρατουμένων.
Μετά την 11 Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ, η Κίνα προέβαλε με όλο και μεγαλύτερη επιμονή το πρόβλημα των Ουιγούρων αποσχιστών, θεωρώντας ότι είναι συνεργάτες της Αλ Κάιντα.

22 Ουιγούροι μέχρι σήμερα περιμένουν μία υποθετική δίκη ως κρατούμενοι στο Γκουαντάναμο. Ουδείς εξ αυτών έχει δικασθεί όμως ήδη 5 απελευθερώθηκαν και μετέβησαν στην Αλβανια (συγκρατήστε το αυτό…) Εν πάση περιπτώσει καμμία σαφής διασύνδεσή τους δεν υπαρχει με την ως άνω τρομοκρατική οργάνωση, αλλά και καμμία αμφιβολία δεν υπάρχει για το ισλαμιστικά αλυτρωτικό των τάσεών τους. Όπως και η οικονομική και εξουσιαστική ισχύς της Κίνας στις ΗΠΑ.
Το Πεκίνο κατηγορείται επίσης ότι προσπαθεί να εξαλείψει την επιρροή τους, ενορχηστρώνοντας τη μαζική μετανάστευση των Κινέζων Χαν -που αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνική ομάδα της χώρας- στην επαρχία Ξινγιάγνκ. Οι Χαν, τώρα,

αποτελούν το 40% του πληθυσμού της επαρχίας, η οποία εσχάτως περιελήφθη στα αναπτυξιακά σχέδια της κινεζικής κυβέρνησης και παρουσιάζει μεγάλη άνθηση.
Οι Ιμάμηδες αναγκαστικά διορίζονται από το κράτος, η διδασκαλία του Κορανίου σε ανήλικους απαγορεύεται, και οι θρησκευτικές οργανώσεις απηνώς διώκονται υπό την κατηγορία της υποθάλψεως τρομοκρατικών δραστηριοτήτων.
Το 1996, η Κίνα, σε συνεργασία με την Ρωσία, το Καζακστάν, το Τατζικιστάν και το Κιργιστάν, εγκαθίδρυσε την οργάνωση Shanghai Five, μετέπειτα Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (Shanghai Cooperation Organisation, SCO), με συμμετοχή του Ουζμπεκιστάν και παρατηρητές την Ινδία, το Πακιστάν, το Ιράν και τη Μογγολία. Διακηρύττει την από κοινού δράση κατά αποσχιστικών κινημάτων καθώς και την διασυνοριακή συνεργασία για την έκδοση τρομοκρατών στη χώρα καταγωγής τους. Ήτοι το Πεκίνο "εξασφάλισε'" την συνεργασία κατά των ¨ατάκτων Ουιγούρων¨¨ από ομοδόξους ή ακόμη και ομοαίματους…
Επιπροσθέτως το Πεκίνο προσέφερε οικονομική αρωγή ύψους 150 εκατομμυρίων δολαρίων στο μετα-Ταλιμπανικό Αφγανιστάν. Ως αντάλλαγμα, ο Πρόεδρος Hamid Karzai υπεσχέθη την απέλαση των μουσουλμάνων με κινεζική υπηκοότητα.
Το δεύτερο σκέλος της κινέζικης στρατηγικής αφορά στο στιγματισμό των Ουιγούρων αυτονομιστών ως τρομοκρατών στη διεθνή κοινή γνώμη. Με τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου το κινεζικό καθεστώς δεν απωλεσε την ευκαιρία . Έδωσε μεγάλη δημοσιότητα στα όσα (τρομοκρατικά;) διημείφθησαν στην Ξιντζιάνγκ, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τις βομβιστικές επιθέσεις στην κομητεία Κούτσα (Kuqa) ]στους Ολυμπιακούς του του Πεκίνου. Οι ενέργειες αυτές της Κίνας κατά της διεθνοποίησης του ουιγουρικού αγώνα σε συνδυασμό με την καθυστερημένη δραστηριοποίηση της ουιγουρικής διασποράς, δρέπουν καρπούς. Ακόμη και η Τουρκία, μετά την υπογραφή οικονομικής συμφωνίας με το Πεκίνο το 2000, συμφώνησε να επεκτείνει την '΄τουρκικά επονείδιστη" συνεργασία τους και στην καταπολέμηση αποσχιστικών κινημάτων, το ίδιο και η δαμόκλειος σπάθη του σουνιτικού ισλαμισμού Σαουδική Αραβία που έχει υπογράψει ομοίως ήδη από το 2006, με μόνη κίνηση καλής θελήσεως προς τους ίδιους τους Ουιγούρους την αναπτυξιακή δράση επί της πόλεως Ακσού.
Πλέον αν και οργανώσεις όπως το Human Rights Watch επαγρυπνούν για την αποδόμηση των Ουιγούρων, η Κίνα έχει καταφέρει την απομόνωση τους.
Η δε Τουρκία συνεχίζει τις παρελάσεις.

Αποσπασμα απο το αρθρο του Βασιλη Φασουλα

για το http://kolonaki-press.com/

Ο θάνατος του Στάλιν και η Ελλάδα

Του ΦΟΙΒΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ

Στις 5 Μαρτίου 1953 τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης σ' όλο τον κόσμο ανέφεραν ως πρώτη είδηση τον θάνατο του Ιωσήφ Βησαριόνοβιτς Στάλιν που το πραγματικό του επίθετο ήταν Τζουγκασβίλι και καταγόταν από τη Γεωργία.

Η πολιτική δράση του Στάλιν συνδέθηκε άμεσα ή έμμεσα με τις ελληνικές πολιτικές εξελίξεις για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι τον θάνατό του.

Η Σοβιετική Ενωση στη διάρκεια του πολέμου, αλλά όπως φαίνεται και προπολεμικά, δεν έθετε στις άμεσες προτεραιότητές της την Ελλάδα αν και θα το επιθυμούσε. Αντιλαμβανόταν το μεγάλο βρετανικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα και αν θα έπρεπε να συνάψει μια πιθανή συμμαχία με την Αγγλία, για ν' αντιμετωπίσει άλλους σοβαρότερους κινδύνους, θα έπρεπε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να δείξει ότι σέβεται, τουλάχιστον προσωρινά, τα υπέρτατα βρετανικά συμφέροντα στην περιοχή της Μεσογείου. Αυτό βέβαια δεν θα γινόταν χωρίς ανταλλάγματα. Η Βρετανία με τη σειρά της θα έπρεπε ν' αναγνωρίσει και να σεβαστεί τα σοβιετικά ενδιαφέροντα.

Ενας επιφανής κομμουνιστής, ο Γιάννης Ιωαννίδης, έλεγε χαρακτηριστικά: «Θυμούμαι σύντροφοι κάτι που μου είπε από την άποψη αυτή ο σ. Μανουίλσκι αστειευόμενος: Τι να κάνει και ο σ. Ιωαννίδης στην Ελλάδα. Θα 'ρθει η Αγγλία και θα την πνίξει! Αυτό χαρακτηρίζει ώς ποιο σημείο φτάνει το ενδιαφέρον και η επέμβαση της Αγγλίας στα εσωτερικά της Ελλάδας».(1)

Τον Οκτώβριο του 1943, στη διάρκεια του Πολέμου, πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα η διάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών Αγγλίας, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ.

Με αυτή την ευκαιρία ο Βρετανός υπουργός Αντονι Ιντεν συναντήθηκε με τον Στάλιν και προσπάθησε να διευκρινίσει τις διαθέσεις του περί την Ελλάδα. Ο Στάλιν απάντησε σχετικά ότι «δεν ενδιαφέρεται για την Ελλάδα και ότι δεν έχει επαφές με το ΕΑΜ».(2)

Αντίθετα, το ΚΚΕ στη διάρκεια της Κατοχής επιζητεί διακαώς την αποκατάσταση των επαφών του -που έχουν διακοπεί- με τους ιδεολογικούς του φίλους στην ΕΣΣΔ χωρίς όμως να βρίσκει ανταπόκριση.

Οταν αποκαθίσταται η επαφή του ΚΚΕ με τον Τίτο ο επικεφαλής του κόμματος Γ. Σιάντος θα ζητήσει επίμονα ν' αποκατασταθεί «η ασύρματη επικοινωνία με τη Μόσχα», αλλά η σοβιετική πλευρά σιωπά.

Το ίδιο κάνει και ο απεσταλμένος του ΚΚΕ στο αρχηγείο του Τίτο, Α. Τζήμας, που αποστέλλει επιστολή προς τον Στάλιν ζητώντας την ενίσχυση του ΕΛΑΣ χωρίς να λάβει καμιά απάντηση.

Οπως ανέφερε στον γράφοντα ο αείμνηστος ιστορικός Αλέκος Παπαπαναγιώτου, «αμέσως μετά τη γερμανική εισβολή στην ΕΣΣΔ, η ίδια η Κομμουνιστική Διεθνής με το βουλγαρικό τμήμα της» θα στείλει προς τη Βουλγαρία επτά αποστολές με σοβιετικά αεροπλάνα και υποβρύχια. «Μάλιστα η μια αποστολή -κι αυτό αποδείχνει τις πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες για επαφή με την Ελλάδα, αν υπήρχε η διάθεση για αποκατάσταση των συνδέσεων- έπεσε με αλεξίπτωτα στη γερμανοκρατούμενη περιοχή της ελληνικής Μακεδονίας. Ανακύπτει το ερώτημα: γιατί δεν έγινε καμιά προσπάθεια για επαφές με την Ελλάδα;».(3)

Η αριστερή αντιπροσωπεία στην Αίγυπτο και τον Λίβανο δεν θα κατορθώσει να συναντήσει τον Σοβιετικό πρεσβευτή Ν. Νόβικοφ, παρ' όλες τις προσπάθειές της, αν και ο Ρώσος διπλωμάτης θα διαβιβάσει στην ελληνική Αριστερά, μέσω υφισταμένων του, την «προσωπική» του γνώμη.

Το μέλος της ηγεσίας του ΚΚΕ Πέτρος Ρούσος θα γράψει προς το Πολιτικό Γραφείο του κόμματός του τον Ιούλιο του 1944: «Σε προσωπική επαφή με τον πρεσβευτή της ΕΣΣΔ δεν κατορθώσαμε αν 'ρθούμε. Ζητήσαμε αν είναι δυνατόν να 'χουμε την άποψη της σοβιετικής κυβέρνησης πάνω στα ελληνικά ζητήματα... μια βδομάδα μετά... ο σύμβουλος (της πρεσβείας) με κάλεσε και μου έκανε την ακόλουθη ανακοίνωση: Η σοβιετική κυβέρνηση δεν απάντησε επί του θέματος. Ο πρεσβευτής όμως, σας διαβιβάζει την ακόλουθη προσωπική του γνώμη: Η συμφωνία του Λιβάνου ανταποκρίνεται προς τη σημερινή κατάσταση των πραγμάτων». Η ελληνική Αριστερά θα έπρεπε να μπει στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας που αποφασίστηκε στη διάσκεψη του Λιβάνου με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου.(4)

Στα τέλη Ιουλίου 1944 έφτασε στα ελληνικά αντάρτικα βουνά μια ρωσική στρατιωτική αποστολή που διαπιστεύτηκε στον ΕΛΑΣ έχοντας επικεφαλής τον αντισυνταγματάρχη Γκριγκόρι Ποπόφ.

Στην πραγματικότητα επρόκειτο για κλιμάκιο των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών που διατύπωσε «γνώμες» και «συμβουλές» των ανωτέρων του.

Και όταν θα φτάσει η σύγκρουση του Δεκέμβρη 1944 και θ' ανοίξει η άμεση ραδιοσύνδεση με τη Μόσχα, ο Στάλιν και πάλι θα εκφράσει τις «συμβουλές» του διαμέσου των Βούλγαρων κομμουνιστών Γκ. Δημητρόφ και Τ. Κόστοφ. Αυτό θα τον διευκολύνει ώστε ν' αποποιηθεί κάθε ευθύνη στη συνάντησή του με την ελληνική κομμουνιστική ηγεσία στο Κρεμλίνο, τον Ιανουάριο του 1950, σχετικά με τις εξελίξεις στην Ελλάδα.

Σ' εκείνη τη συνάντηση ο Ζαχαριάδης και ο Παρτσαλίδης θα υποστηρίξουν ότι υπογράφτηκε η συμφωνία της Βάρκιζας έπειτα από σχετικό μετριοπαθές τηλεγράφημα του Δημητρόφ από τη Μόσχα. Τότε ο Στάλιν θ' απαντήσει ότι «ο Δημητρόφ δεν είναι η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ». Ηταν απλά ένας Βούλγαρος που είχε εκφράσει την «προσωπική» του γνώμη ο επικεφαλής της Κομμουνιστικής Διεθνούς πριν από τη διάλυσή της;

Ο Στάλιν ποτέ δεν ενημέρωσε την ηγεσία του ΚΚΕ για τις επαφές του με τους Βρετανούς.

Ο Π. Ρούσος, ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και βετεράνος του κόμματος μέχρι το τέλος της ζωής του, έγραψε σχετικά: «Πολλοί απ' τους μελετητές αναρωτήθηκαν αν κατά τους κρίσιμους μήνες του '44 ήταν ή δεν ήταν γνωστές στην ηγεσία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ οι συνεννοήσεις Στάλιν και Τσόρτσιλ γύρω από το ελληνικό ζήτημα. Δυστυχώς δεν ήταν· "διά της τεθλασμένης των γεγονότων" κυρίως αντιλαμβανόμασταν».(5)

Και ο Παρτσαλίδης θα πει στον γράφοντα: «Στις διαπραγματεύσεις τους με τους Αγγλους οι Ρώσοι φαίνεται ότι δεν επιμείνανε για την Ελλάδα. Και δυστυχώς ενώ μπορούσαν να μας ενημερώνουν για τις δυσκολίες τους δεν μας είπαν ποτέ τίποτα για τις συζητήσεις τους με τους Αγγλους».(6)

Αφού η σοβιετική ηγεσία αποποιείτο κάθε ευθύνης, επικράτησε πλήρως η θεωρία της «εσωτερικής προδοσίας» του αγώνα. «Ο προβοκάτορας» Σιάντος και «ο κουρέας» (Ιωαννίδης) ήταν μεταξύ των εξιλαστηρίων θυμάτων για την ανατροπή των πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα μετά την αγγλική επέμβαση.

Η θεωρία της «προδοσίας» θα μπορούσε να βολεύει ένα παγκόσμιο, ιδεολικό κέντρο που δεν πρέπει να κάνει λάθη για να διατηρεί το κύρος και την επιρροή του.

Υπήρχαν όμως και Σοβιετικοί που άρχισαν να κρίνουν ως υπερβολικά τα αυτομαστιγώματα της ηγεσίας του ΚΚΕ.

«Περισσότερες ευθύνες»

Στη δεκαετία του '50 ο καθηγητής της Ιστορίας του ΚΚΣΕ Στεπάνοφ πλησίασε έναν μαθητή, στέλεχος του ΚΚΕ, στην κομματική σχολή της Μόσχας, τον Αλέκο Ψηλορείτη, για να συνομιλήσουν περί το ελληνικό ζήτημα.

Ο Ψηλορείτης ανέπτυξε τα γνωστά αριστερά επιχειρήματα για τις «αδικαιολόγητες υποχωρήσεις» στο Λίβανο -κι άλλα επιχειρήματα που προβάλλονται μέχρι σήμερα -που έκανε η ηγεσία του ΚΚΕ. Ο Στεπάνοφ διέκοψε τον συνομιλητή του για να του πει ότι κατά τη γνώμη του οι Ελληνες κομμουνιστές αναλαμβάνουν «περισσότερες ευθύνες απ' ό,τι τους ανήκουν στο ζήτημα αυτό». Είπε επί λέξει ο Στεπάνοφ: «Σλίσκομ μνόγκο να σεμπιά μπεριότε».

Ο Στάλιν γνώριζε καλά τι είχε συμβεί. Ισως γι' αυτό έδειχνε μια σχετική ανοχή σε κάποιες κριτικές επισημάνσεις του Ζαχαριάδη για τις σοβιετικές αντιδράσεις περί το ελληνικό ζήτημα, αν και τον κρατούσε στο χέρι για κάθε ενδεχόμενο.

(1) Ομιλία Γ. Ιωαννίδη, στην 11η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ (Απρίλιος 1945)

(2) Οι Προστάτες, σελ. 21

(3) Στο ίδιο σ.σ. 29-30

(4) Εκθεση Π. Ρούσου προς το Π.Γ. του ΚΚΕ, Ιούλιος 1944

(5) «Μεγάλη Πενταετία», τόμος β' σελ. 180

(6) «Ελλάδα ανάμεσα σε δύο κόσμους», σελ. 419

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 05/03/2009